دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانپژوهشهای انسانشناسی ایران2251-819316120260522Etude anthropologique des racines intellectuelles et culturelles de la croyance aux êtres invisibles : étude de cas : croyance en l'existence des djinns chez les habitants de la banlieue ouest de Dehdashموجودات غیرمرئی، جن، باورهای عامه، انسانشناسی فرهنگی، روایت شفاهی، هویت فرهنگی،10717210.22059/ijar.2026.381450.459887FAمجتبیآخوندیاستاد دانشگاه و عضو بنیاد ملی نخبگان0000-0002-9390-2876سید نادرمددیدانشجوی کارشناسی ارشد مردمشناسی دانشگاه یزداحمدکلاته ساداتیدانشیار دانشگاه یزدJournal Article20240914*Problem Statement:**<br /><br />Belief in invisible beings, especially jinn, is a fundamental belief in popular culture in many regions of Iran, rooted in history, myths, and people's lived experience. In the western suburbs of Dehdasht, this belief, as part of the people's worldview, plays an important role in explaining unknown phenomena and managing individual and collective fears. However, anthropological analysis of the intellectual and cultural roots of these beliefs in this region has received less attention.<br /><br /><br /><br />**Research Objectives:**<br /><br />The main objective of this research is to identify and explain the intellectual and cultural roots of the belief in the existence of jinn among the people of the western suburbs of Dehdasht. The research also seeks to examine the role of these beliefs in preserving the cultural identity and semantic system of the people of the region.<br /><br /><br /><br />**Methodology:**<br /><br />This is a qualitative study with an anthropological approach that collected its data through documentary (library study) and field (semi-structured interviews with local residents, participatory observation, and oral narrative collection) methods. Sampling was purposefully conducted and data analysis was conducted using thematic analysis.<br /><br /><br /><br />**Key Findings:**<br /><br />The results show that the people of the western suburbs of Dehdasht fully believe in the existence of jinn and have observed these creatures with a frightening awe and sometimes in the form of humans or animals. These beliefs are experienced mostly in the spring and summer and at dusk or at night. Also, these creatures are divided into two categories in the minds of the people: infidels and Muslims, and they have had different interactions with humans. Despite technological and economic changes in the region, these beliefs have remained stable and indicate the preservation of the indigenous identity and semantic system of the people. Since the 1960s, with the development of road construction and increased facilities, the sighting of these creatures has decreased.<br /><br /><br /><br />**Conclusion:**<br /><br />Belief in jinn in the western suburbs of Dehdasht is not only a superstitious belief, but is part of the semantic system and cultural identity of the people that helps manage fears and explain the unknown. Despite social and technological changes, these beliefs have remained stable and play an important role in social cohesion and cultural transmission. The present study, by providing field data, has filled the gap in anthropological studies in this area and region.<br /><br />The intellectual and cultural roots of the belief in the existence of jinn among the people of the western suburbs of Dehdasht lie in the deep connection between myth, religion, lived experience, the natural environment, and the social structure of the region. These beliefs, as part of the people's semantic and identity system, are actively present in their collective mentality and behavior and are reproduced or diminished with environmental and social changes.<br /><br />Finally, the present study showed that the intellectual and cultural roots of the belief in jinn in this region are the result of the interaction of mythical, religious, geographical, and social factors, and these beliefs continue to form part of the people's cultural identity, although they are undergoing transformation and reinterpretation with social and biological changes.باور به موجودات غیرمرئی بهویژه «جن»، به عنوان یکی از عناصر بنیادین فرهنگ عامه در بسیاری از مناطق ایران، ریشه در تاریخ، اسطورهها و تجربه زیسته مردم دارد. در حومه غربی دهدشت، این اعتقاد بخشی جداییناپذیر از جهانبینی ساکنان است و نقش مهمی در تبیین پدیدههای ناشناخته و مدیریت ترسهای فردی و جمعی ایفا میکند؛ با این حال، تحلیل انسانشناسانه ریشههای فکری و فرهنگی این باورها در این منطقه خاص کمتر مورد توجه قرار گرفته است که مساله این پژوهش هم بررسی این ریشه ها می باشد. (بیان مسئله)<br /><br />هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و تبیین این ریشههای فکری و فرهنگی و نیز بررسی نقش این باورها در حفظ هویت فرهنگی و نظام معنایی مردم منطقه است. (اهداف پژوهش)<br /><br />این مطالعه با رویکردی کیفی و روش مردمنگارانه انجام شده و دادههای آن از طریق مطالعات اسنادی و روشهای میدانی (شامل مصاحبههای نیمهساختاریافته با ساکنان بومی، مشاهده مشارکتی و گردآوری روایتهای شفاهی) گردآوری شده است. نمونهگیری به صورت هدفمند انجام و دادهها با استفاده از روش تحلیل تماتیک مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. (روششناسی)<br /><br />یافتهها نشان میدهد باور به جن در این منطقه پدیدهیی پویا و چندلایه است که در قالب تجلیات مختلف (انسانی، حیوانی، جامعه عشایری) تبلور یافته و کارکردهای متعددی از جمله تبیین ناشناختهها، ایجاد نظم اجتماعی و انسجامبخشی دارد. اگرچه این باورها در بستر محیطی بکر و ساختار اجتماعی سنتی تقویت شده و از طریق روایتهای شفاهی انتقال یافتهاند، اما شواهد به وضوح حاکی از کاهش گزارشهای مواجهه و کمرنگشدن تدریجی باور در نسل جوان، همگام با ورود مظاهر مدرنیته است. (یافتههای کلیدی)<br /><br />اعتقاد به جن در حومه غربی دهدشت نه تنها یک باور خرافی نیست، بلکه بخشی از نظام معنایی و هویت فرهنگی مردم است که به مدیریت ترسها و تبیین ناشناختهها کمک میکند. این باورها با وجود تغییرات اجتماعی و تکنولوژیک همچنان پایدار مانده و نقش مهمی در انسجام اجتماعی و انتقال فرهنگی ایفا میکنند. پژوهش حاضر با ارائه دادههای میدانی، خلأ مطالعات انسانشناسانه در این حوزه و منطقه را پر کرده است.در نهایت، این پژوهش نتیجه میگیرد که اعتقاد به جن در دهدشت نه یک باور خرافی ساده، بلکه بخشی زنده از نظام معنایی و هویت فرهنگی مردم است که در تعاملی پویا با بستر اجتماعی-تاریخی خود، هماکنون در حال گذار و بازتفسیر است. این مطالعه با پرکردن خلأ پژوهشی در این منطقه، درکی عمیقتر از سازوکارهای فرهنگی حاکم بر باورهای فراطبیعی ارائه میدهد. (نتیجه گیری)<br /><br />ریشههای فکری و فرهنگی اعتقاد به وجود جن در مردم حومه غربی دهدشت، در پیوند عمیق اسطوره، دین، تجربه زیسته، محیط طبیعی و ساختار اجتماعی منطقه نهفته است و این باورها، بهعنوان بخشی از نظام معنایی و هویتی مردم، در ذهنیت و رفتار جمعی آنان حضور فعال دارد و با تغییرات محیطی و اجتماعی، بازتولید یا کمرنگ میشود.<br /><br />در نهایت، پژوهش حاضر نشان داد که ریشههای فکری و فرهنگی اعتقاد به جن در این منطقه، حاصل برهمکنش عوامل اسطورهای، دینی، جغرافیایی و اجتماعی است و این باورها همچنان بخشی از هویت فرهنگی مردم را شکل میدهد، هرچند که با تغییرات اجتماعی و زیستی، در حال دگرگونی و بازتفسیر است.دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانپژوهشهای انسانشناسی ایران2251-819316120260522Social Cohesion as a Way of Life: A Phenomenological Analysis of the Lived Experience of Yarsan Followers in Karaj Cityهمبستگی اجتماعی بهمثابه شیوهای از زیستن: واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته پیروان آیین یارسان در شهر کرج10721810.22059/ijar.2026.407477.459952FAحسیندانش مهردانشیار جامعه شناسی، دانشگاه کردستان0000-0002-9280-6081شیرینعلی خان بگیکارشناسی ارشد جامعه شناسی، دانشگاه کردستانJournal Article20251202This study provides a phenomenological analysis of the mechanisms through which social cohesion is produced and reproduced among followers of the Yarsan (Ahl-e Haqq) faith in the city of Karaj. The significance of this research lies in the fact that the Yarsan community—one of Iran’s religious-cultural minorities—has historically faced patterns of marginalization, structural discrimination, and symbolic exclusion. For this group, social cohesion is not merely a normative value but a vital mechanism for cultural continuity, collective resilience, and the reproduction of religious identity. The core question guiding the study is how the Yari religion, as a belief, ritual, and ethical system, institutionalizes cohesion within the community, and how Yarsan adherents experience and interpret this cohesion in their lived reality.<br /><br />The theoretical framework draws on classical and contemporary approaches in the sociology of religion, including Durkheim’s theory of solidarity, Parsons’ analysis of the action system, Geertz’s interpretive symbolism, and Berger’s social constructionism. Additionally, Chalabi’s concept of social concord provides a localized lens for examining cohesion within religious-cultural collectivities. This framework enables a multi-dimensional analysis of cohesion across semantic, functional, and cultural-spatial levels.<br /><br />Methodologically, the study adopts a qualitative design informed by van Manen’s interpretive phenomenology. Data were collected through semi-structured interviews with 17 Yarsan adherents in Karaj, selected through purposive sampling. Data analysis followed Colaizzi’s seven-step phenomenological method, complemented by field observations in jamkhaneh (Yarsan ritual spaces) and communal gatherings. The analytic process yielded 45 initial codes, 35 secondary codes, and six overarching thematic categories that illuminate the major dimensions of social cohesion within the Yarsan community.<br /><br />Findings indicate that the first major theme is charismatic authority and spiritual hierarchy. Religious leaders (pirs, sayyeds, elders) play a foundational role in transmitting ritual traditions, regulating social relations, establishing symbolic order, and reinforcing group cohesion. Their authority is rooted in symbolic capital, charismatic legitimacy, and historical trust, producing an affective-spiritual bond between leaders and followers.<br /><br />The second theme is peace-oriented disposition and social tolerance. Yarsan teachings emphasize equality, nonviolence, reverence for nature, and historical patience, which collectively constitute core ethical markers of Yarsan identity. This disposition not only organizes interpersonal relations but generates an “ethical mode of living” that strengthens internal solidarity and functions as a cultural strategy of resistance against discrimination.<br /><br />A third theme, ritual-centrism and event-based cohesion, highlights the centrality of collective rituals—such as jam, dhikr, sama, votive offerings, kalam recitation, and fasting periods—in creating shared emotions and reaffirming collective identity. These rituals perform the Durkheimian function of generating “moral energy” and sustaining the collective conscience.<br /><br />The fourth theme is ethical duty-orientation. The concept of duty manifests at three levels: responsibility toward the transcendent truth, responsibility within the religious structure (the pir–murid relation), and responsibility toward the community and humanity. Duty-orientation strengthens the normative dimension of cohesion and motivates individuals to participate in communal action, solve collective problems, and maintain ritual traditions.<br /><br />The fifth theme is intragroup social capital, expressed through trust networks, shared identity, communal support systems, and the practice of yarbakhshi—giving without expectation of return. In the urban context of Karaj, this social capital operates as an adaptive mechanism for coping with external pressures and enhancing collective resilience.<br /><br />The final theme, ritual cohesion and identity reproduction, is enacted through sacred spaces (jamkhaneh and the household), symbolic elements (tanbur music, prayers, recitations), digital social networks, and the active role of elders. Modern communication technologies further facilitate intergenerational transmission of values, helping sustain cohesion in contemporary settings.<br /><br />Overall, the study demonstrates that social cohesion among the Yarsan is a multi-layered and dynamic phenomenon grounded in the interplay between meaning, structure, and practice. Beyond its social functions, cohesion operates as an active strategy of survival and meaning-making, enabling the community to preserve its collective identity amidst historical challenges. Ultimately, the findings reveal that the Yari religion reproduces a distinctive pattern of cultural-ritual cohesion that adapts traditional elements to modern contexts.پژوهش حاضر با هدف تحلیل پدیدارشناختی سازوکارهای تولید و بازتولید همبستگی اجتماعی در میان پیروان آیین یارسان در شهر کرج انجام گرفته است. اهمیت این مطالعه از آنجا ناشی میشود که جامعه یارسان، به عنوان یکی از اقلیتهای مذهبی-فرهنگی ایران، در طول تاریخ با الگوهای متنوعی از طرد، حاشیهنشینی و تبعیض ساختاری مواجه بوده و همبستگی اجتماعی برای آنان نه صرفاً یک ارزش هنجاری، بلکه سازوکاری حیاتی برای تداوم فرهنگی، تابآوری جمعی و بازتولید هویت مذهبی به شمار میآید. پرسش محوری پژوهش آن است که دین یاری چگونه بهعنوان یک نظام اعتقادی، آیینی و اخلاقی، همبستگی اجتماعی را در میان پیروان خود نهادینه میکند و تجربه زیسته یارسانیان از این همبستگی مبتنی بر چه مضامین و کنشهایی است.<br /><br />چارچوب نظری پژوهش مبتنی بر آرای کلاسیک و معاصر جامعهشناسی دین، شامل نظریه همبستگی دورکیم، تحلیل نظام کنشی پارسونز، رویکرد نمادشناختی گیرتز و نظریه ساختگرایی اجتماعی برگر است؛ همچنین مفهوم وفاق اجتماعی چلبی، زمینهای بومی برای تحلیل سازوکارهای انسجام در گروههای دینی-فرهنگی فراهم میسازد. این چارچوب به پژوهش اجازه میدهد تا همبستگی در آیین یارسان را در سه سطح معناشناختی، کارکردی و فرهنگی-فضایی مورد واکاوی قرار دهد.<br /><br />روش تحقیق کیفی و مبتنی بر پدیدارشناسی تفسیری ون منن است. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۱۷ نفر از پیروان یارسان ساکن کرج و بهصورت هدفمند گردآوری شد. تحلیل دادهها مطابق مدل هفتمرحلهای کلایزی انجام گرفت. مشاهدات میدانی از جمخانهها و تجمعات آیینی نیز برای افزایش غنای دادهها بهکار گرفته شد. حاصل تحلیل، استخراج ۴۵ کد اولیه، ۳۵ کد ثانویه و در نهایت شش مضمون محوری بود که بیانگر ابعاد اصلی همبستگی در میان یارسانیان است.<br /><br />یافتهها نشان میدهد نخستین مضمون، اقتدار کاریزماتیک و سلسلهمراتب معنوی است. نقش رهبران دینی (پیرها، سیدها، ریشسفیدان) در انتقال سنتهای آیینی، تنظیم روابط اجتماعی، ایجاد نظم نمادین و تقویت انسجام جمعی بنیادین است. این اقتدار مبتنی بر سرمایه نمادین، مشروعیت کاریزماتیک و اعتماد تاریخی است و پیوندی عاطفی–معنوی میان رهبر و پیروان ایجاد میکند.<br /><br />مضمون دوم، منش صلحجویانه و مدارای اجتماعی است. یارسانیان بر اساس اصول عرفانی یاری، برابری، ضدیت با خشونت، احترام به طبیعت و صبوری تاریخی را بهعنوان هنجارهای مرکزی هویت دینی خود بازتولید میکنند. این منش نه تنها روابط بینفردی را سامان میدهد، بلکه الگویی از «زیست اخلاقی» خلق میکند که انسجام درونی گروه را تقویت میکند و در مواجهه با تبعیض، به عاملی برای مقاومت فرهنگی تبدیل میشود.<br /><br />سومین مضمون، مناسبتمحوری و انسجام آیینی است. مناسک جمعی—از جمله جم، ذکر، سماع، نذر، کلامخوانی، روزههای آیینی و گردهماییهای خانگی—بهمثابه سازوکارهای اصلی تولید «عاطفه جمعی» و بازتأیید هویت مشترک عمل میکنند. این مناسک همان نقش مورد تأکید دورکیم را ایفا میکنند: تولید انرژی اخلاقی و تقویت وجدان جمعی.<br /><br />مضمون چهارم، وظیفهگرایی اخلاقی است. در آیین یاری، مفهوم وظیفه در سه سطح تجلی مییابد: مسئولیت در برابر حقیقت متعالی، مسئولیت نسبت به ساختار دینی (رابطه پیر–مرید)، و مسئولیت در برابر جامعه و همنوعان. این وظیفهمحوری، بُعد هنجاری همبستگی را تقویت میکند و افراد را به مشارکت فعال در کنشهای اجتماعی، حل مسائل جمعی و استمرار سنتها وامیدارد.<br /><br />پنجمین مضمون، سرمایه اجتماعی درونگروهی است که در قالب اعتماد، هویت مشترک، شبکههای حمایتی و الگوی یاربخشی (بخشش بدون چشمداشت) نمود مییابد. این سرمایه اجتماعی، بهویژه در زیست شهری کرج، به سازوکاری کارآمد برای مقابله با فشارهای بیرونی و ایجاد تابآوری جمعی تبدیل شده است.<br /><br />آخرین مضمون، انسجام مناسکی و بازتولید هویت است که از طریق مکانهای مقدس (جمخانه و خانه)، عناصر نمادین (موسیقی تنبور، دعاها، کلامها)، شبکههای اجتماعی دیجیتال و دعوت ریشسفیدان بازتولید میشود. فناوریهای نوین نیز بهعنوان ابزار مؤثر انتقال ارزشها به نسل جوان عمل کرده و تداوم همبستگی را در شرایط جدید تضمین میکنند.<br /><br />نتیجهگیری پژوهش نشان میدهد همبستگی اجتماعی در میان یارسانیان پدیدهای چندوجهی، پویا و مبتنی بر پیوند میان معنا، ساختار و عمل است. این همبستگی علاوه بر کارکردهای اجتماعی، بهمثابه «استراتژی فعال بقا و معناآفرینی» عمل کرده و هویت جمعی را در برابر چالشهای اجتماعی و تاریخی پایدار میسازد. در نهایت، پژوهش نشان میدهد که آیین یاری با ترکیب عناصر سنتی و ابزارهای مدرن، نوعی الگوی متمایز از انسجام فرهنگی–مناسکی را در بستر شهری معاصر بازتولید میکند.دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانپژوهشهای انسانشناسی ایران2251-819316120260522From Identity Crisis to Conscious Agency: The Lived Experience of Infertility and Treatment Process in Cultural Context of Yazd, Iranاز بحران هویت تا کنشگری آگاهانه: تجربه زیسته ناباروری و فرآیند درمان در بافت فرهنگی یزد10738810.22059/ijar.2026.409090.459956FAحجیه بی بیرازقی نصرآباددانشیار جمعیتشناسی دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانعباسعسکری ندوشناستاد جمعیتشناسی، گروه جمعیتشناسی و مردمشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران0000-0001-9815-7476زهراقانع مخلصونیدانشجوی دکتری انشانشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانعلیروحانیدانشیار جامعهشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران0000-0001-9146-6436راضیهدهقانی فیروزآبادیاستاد مرکز تحقیقات و درمان ناباروری، پژوهشکده علوم تولید مثل یزد، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی، یزد، ایرانJournal Article20251230Infertility is recognized as a significant global health challenge. However, reducing this phenomenon to a purely biological issue neglects its intricate social and cultural dimensions. Aiming to move beyond purely medical and biological perspectives, this study provides a qualitative exploration of the lived experience of infertility among couples in the city of Yazd, Iran. The primary objective is to understand how infertile couples confront and interpret their condition, and to trace their transition from the initial identity crisis they face to a state of proactive agency.The study employed a qualitative approach using Interpretative Phenomenological Analysis (IPA). The participants consisted of individuals who had become parents through Assisted Reproductive Technologies (ART). Using purposive and snowball sampling, 30 individuals (comprising 25 women and 5 men), aged between 28 and 53, were selected, and data were collected through in-depth interviews. Trustworthiness was ensured through established criteria, including member checking and peer debriefing. The analysis of the participants' life experiences revealed that their initial confrontation with infertility involved an attempt to identify the problem, coupled with the shock of medical diagnosis and a simultaneous profound distrust of physicians and the medical system. Subsequently, participants entered a period of painful experience characterized by a form of hidden grief—a mourning for the potential child and associated parental experiences that is not socially acknowledged. This disenfranchised grief often leads to emotional distress and a feeling of bodily inadequacy. To cope with their circumstances, couples frequently adopted strategies such as concealment and social isolation to evade intrusive questions and often presenting a facade of voluntary childlessness. Furthermore, due to prevailing gender stereotypes, participants perceived infertility predominantly as a female issue, thereby imposing an uneven social burden on women, even in cases that were attributed to male infertility factors. Despite enduring various social pressures accompanied by periods of inactivity, despair, and passivity, participants gradually renewed their psychological and financial resources, ultimately adopting a proactive approach towards assisted reproductive technologies. This cyclical treatment pathway, characterized by emotional and social challenges, highlighted the participants’ active agency. Ultimately, with renewed motivation, they made a reflexive decision to resume treatment and actively redefine their narratives surrounding parenthood. Overall, the findings indicate that the treatment path for infertile couples is not linear but a dynamic cycle of encompassing action, failure, pause, and resurgence. Initially confronted with a lifeworld crisis that disrupted their established identity frameworks, participants progressively endeavored to reconstruct their lives. They evolved from victims of circumstance into active architects of their own parenthood narratives, transitioning from a state of involuntary childlessness to one of elective parenthood. The policy implications of this research advocate for a conceptualization of infertility as a bio-social phenomenon that necessitates multifaceted interventions and social empowerment initiatives to support couples throughout their infertility journey.ناباروری، بعنوان یک چالش بهداشتی جهانی شناخته شده است. با این حال، تقلیل این پدیده به یک مسئله صرفاً بیولوژیک، ابعاد عمیق اجتماعی و فرهنگی آن را نادیده میگیرد. این مطالعه با هدف فراتر رفتن از دیدگاههای صرفا پزشکی و بیولوژیک به مسأله ناباروری، به واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته ناباروری در شهر یزد میپردازد. هدف اصلی مقاله حاضر، درک چگونگی رویارویی، تفسیر و تجربیات زوجهای نابارور از وضعیت خود، و گذار آنها از بحران اولیه هویتی است که با آن مواجه میشوند. این پژوهش با رویکرد کیفی انجام شد. جامعه هدف شامل افرادی بودند که از طریق فناوریهای کمکباروری صاحب فرزند شده بودند. در میدان پژوهش، با استفاده از نمونهگیری هدفمند و گلولهبرفی، ۳۰ نفر (۲۵ زن و ۵ مرد) در بازه سنی ۲۸ تا ۵۳ سال انتخاب و از طریق مصاحبههای عمیق، دادههای مورد نیاز جمعآوری شد. مضامین احصاء شده از تحلیل تجربیات زندگی زوجین نابارور نشان داد که مواجهه اولیه زوجین با ناباروری، شامل تلاش برای شناسایی مشکل، توأم با شوک ناشی از تشخیصِ پزشکیِ ناباروری و البته همزمان بیاعتمادی به پزشک است. شرکتکنندگان نوعی سوگ پنهان را تجربه میکردند؛ غمی که از سوی جامعه به رسمیت شناخته نمیشود و برای فقدان فرزند بالقوه و تجارب مرتبط با والدینی است. این غم پنهان به پریشانی عاطفی و احساس نقص جسمانی در میان زوجین نابارور منجر میشود. در مواجهه با این تجربه، زوجین نابارور با استفاده از راهبردهایی مانند پنهانکاری و انزوای اجتماعی، سعی در فرار از پرسشهای مداخلهجویانه اطرافیان و تظاهر به عدم تمایل داوطلبانه به فرزندآوری داشتند. همچنین به دلیل وجود کلیشههای جنسیتی، شرکتکنندگان ناباروری را عمدتاً مسئلهای زنانه معرفی میکردند که در نتیجه آن، بار اجتماعی نامتناسبی حتی در موارد ناباروری مردان، بر دوش زنان قرار میگرفت. با اینحال، مشارکتکنندگان پس از تجربه انواعی از فشارهای اجتماعی و به دنبال آن دورههایی از توقف، انفعال و ناامیدی، با تجدید قوای روانی و اقتصادی، مجددا موضعی فعال را برای استفاده و کمک گرفتن از فناوریهای کمکی باروری اتخاذ نمودهاند. این چرخه درمان، هرچند با چالشهای هیجانی و اجتماعی متعددی همراه بوده، اما حکایت از عاملیت فعال مشارکتکنندگان داشت. بهطوریکه شرکتکنندگان سرانجام با انگیزه و عزمی جدیتر، تصمیمی بازاندیشانه برای ازسرگیری درمان گرفتند و فعالانه روایت فرزندآوری خود را بازتعریف کردند. در مجموع، نتایج بدست آمده نشاندهنده آن است که مسیر درمان برای زوجین نابارور خطی نیست، بلکه چرخهای پویا از اقدام، شکست، توقف و شروع مجدد است. علاوه براین، افراد شرکتکننده در این مطالعه ابتدا با یک بحران زیستجهان مواجه شدند که ساختارهای سنتی هویتی آنان را به چالش کشیده بود. اما بهتدریج تلاش کردند تا زندگی خود را آگاهانه بازسازی نمایند و از وضعیت بیفرزندی ناخواسته به سوی والدگری انتخابی حرکت کنند. پیام سیاستی مطالعه حاضر تأکید بر آن دارد که ناباروری بهعنوان واقعهای زیستی-اجتماعی نیازمند مداخلات چندبعدی و برنامهریزی برای توانمندسازی اجتماعی زوجین نابارور است تا بتواند به آنها برای قرار گرفتن در مسیر درمان کمک نماید.دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانپژوهشهای انسانشناسی ایران2251-819316120260823Rethinking Health and Healing in Sasanian Iran: Medical Pluralism and the Fluid Boundaries between Science, Religion, and Magicبازخوانی انسانشناختی نظام درمان و سلامت دورة ساسانی؛ تحلیل کثرتگرایی پزشکی و سیالیت مرزهای علم، دین و جادو10795910.22059/ijar.2026.413273.459967FAسُرورخُراشادیگروه باستان شناسی دانشگاه تربیت مدرس0000-0002-2085-5968پگاهطالبی جونقانیدانشگاه تربیت مدرس0000-0002-0978-3078Journal Article20260425Objective: The Sassanian period was an era of flourishing medical knowledge in ancient Iran, which, under the patronage of its kings, achieved a systematic and advanced structure. Medicine in this period, with the establishment of unique educational and therapeutic centers such as Gondishapur, realized significant accomplishments. This research seeks to re-examine the therapeutic and healthcare system of the Sassanian era from the perspective of medical anthropology, aiming to understand the cultural, social, and religious mechanisms of this system. Using a comparative-analytical method based on library research, it seeks to answer the following question: What was the structure of the Sassanian healthcare and therapeutic system with respect to the concepts of medical anthropology, and how did various cultural factors shape the experience of illness and the response to it?<br /><br />Findings: The research findings indicate that the Sassanian medical system can be considered a salient example of a complex and multi-layered cultural system grounded in the specific Zoroastrian worldview of that culture. In this paradigm, illness was not merely a biological phenomenon but was generally perceived as the result of demonic forces and malevolent agencies. This cosmological conceptualization provided a conceptual map for the organization, legitimization, and hierarchization of the entire medical field, to the extent that this system can be described as being based on an externalizing and person-centered etiological model. However, in conjunction with internalizing empirical-anatomical mechanisms, it created a dynamic fusion of religious and scientific knowledge. The Sassanians were well aware of the role of natural factors in causing diseases, yet this empirical understanding did not negate belief in supernatural causes. Evidence such as talismanic vessels, amuletic seals, and magical texts demonstrates the active efforts of individuals to regain a sense of control and attribute meaning to suffering within the very framework of that worldview, albeit often on the margins of official institutions. The contradiction between the state's criminalization of magic and its widespread use by the populace testifies to the dynamism and polyvocality of this cultural system. This phenomenon is precisely what is referred to as the "fluidity of boundaries" between medicine, religion, and magic.<br /><br />Conclusion: All these characteristics laid the groundwork for the formation of a model of medical "pluralism" in this period, giving rise to various medical schools with different functions and approaches for treating diverse illnesses. The specialized division of labor into branches such as mantra-medicine, knife-medicine (surgery), and herb-medicine (pharmacy) reflected the value priorities of this society, in which spiritual healing occupied the apex of the hierarchy. By possessing diverse specializations, professional-social hierarchies, and a bio-cultural approach to health, this system presented a complex model of interaction between "normative" medicine and "folk" medicine, although the boundaries between normative and folk medicine were flexible and, in practice, constituted two inseparable poles. By moving beyond descriptive historiography, this research, through the lens of medical anthropology, demonstrates that a deep understanding of the history of medicine necessitates moving past a mere description of achievements and institutions and delving into the layers of meaning, power relations, and lived experiences that give life and significance to a medical system.هدف: دورۀ ساسانی، عصر شکوفایی دانش پزشکی در ایران باستان بود که تحت حمایت پادشاهان، به ساختاری نظاممند و پیشرفته دستیافت. پزشکی در این دوره با تأسیس مراکز آموزشی و درمانی بینظیری چون جندیشاپور دستاوردهای چشمگیری را رقم زد. این پژوهش در پی بازخوانی نظام درمان و سلامت دورۀ ساسانی از منظر انسانشناسی پزشکی، با هدف درک سازوکارهای فرهنگی، اجتماعی و دینی این نظام سامان یافتهاست و با روش تطبیقی- تحلیلی، بر پایة اطلاعات کتابخانهای در پی پاسخگویی به این پرسش است که نظام درمان و سلامت دورۀ ساسانی، با توجه به مفاهیم انسانشناسی پزشکی، از چه ساختاری برخوردار بوده و چگونه عوامل مختلف فرهنگی، تجربۀ بیماری و پاسخ به آن را شکل میدادند؟ <br /><br />یافتهها: یافتههای پژوهش نشان میدهد که نظام پزشکی ساسانی را میتوان نمونهای بارز از یک نظام فرهنگی پیچیده و چندلایه دانست که مبتنی بر جهانبینی زردشتی خاص این فرهنگ بود؛ در این پارادایم، بیماری فقط یک پدیدۀ زیستشناختی نبود، بلکه عموماً نتیجۀ تهاجم نیروهای اهریمنی و عاملیتهای شرور تلقی میشد. این باور کیهانشناختی، نقشهای مفهومی برای ساماندهی، مشروعیتبخشی و سلسلهمراتبی کل عرصۀ پزشکی فراهم میآورد تا آنجا که میتوان گفت این نظام، بر پایۀ الگوی سببشناسی برونیساز و شخصیتمحور شکل گرفت؛ هرچند در همراهی با سازوکارهای درونیساز تجربی- آناتومیک، تلفیقی پویا از دانش دینی و علمی ایجاد کردهبود؛ چراکه ساسانیان بهخوبی از نقش عوامل طبیعی در بروز بیماریها آگاه بودند ولی این شناخت تجربی، باور به علل فراطبیعی را نفی نمیکرد. شواهدی چون ظروف طلسم، مهرهای تعویذی و متون جادویی نشاندهندۀ تلاش فعالانۀ افراد برای بازیابی احساس کنترل و معنابخشی به رنج در دل چارچوب همان جهانبینی، اما اغلب در حاشیۀ نهادهای رسمی است. تناقض میان جرمانگاری جادو توسط حکومت و کاربرد گستردۀ آن توسط مردم، گواهی بر پویایی و چندصدایی این سامانۀ فرهنگی است. این پدیده دقیقاً همان چیزی است که از آن بهعنوان «سیالیت مرزها» میان پزشکی، دین و جادو یاد میشود.<br /><br />نتیجهگیری: تمامی این ویژگیها زمینهساز شکلگیری الگوی «کثرتگرایی» پزشکی در این دوره شد و مکاتب مختلف پزشکی با کارکردها و رویکردهای گوناگون برای درمان انواع بیماریها شکل گرفت. تقسیم کار تخصصی به شاخههایی چون منترهپزشکی، کرتوپزشکی و داروپزشکی، بازتابی از اولویتهای ارزشی این جامعه بود که در آن، درمان معنوی در رأس هرم قرار داشت. این نظام با دارا بودن تخصصهای متنوع، سلسلهمراتب حرفهای- اجتماعی و رویکرد زیست- فرهنگی به سلامت، الگوی پیچیدهای از تعامل میان پزشکی «مرسوم» و پزشکی «عامیانه» را عرضه میکرد؛ هرچند مرزهای میان پزشکی مرسوم و عامیانه منعطف و در عمل، دو قطب جداییناپذیر بودند. این پژوهش با عبور از تاریخنگاری توصیفی، از رهگذر انسانشناسی پزشکی نشان میدهد که فهم ژرف تاریخ پزشکی مستلزم عبور از توصیف صرف دستاوردها و نهادها و فرورفتن در لایههای معنایی، روابط قدرت و تجربههای زیستهای است که به یک نظام پزشکی، حیات و معنا میبخشند.دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانپژوهشهای انسانشناسی ایران2251-819316120260823Analyzing Zabol's Pictorial Caroets as a Mirror of Local Cultural and Social Developmentsتحلیل قالیچههای تصویری زابل در آیینهی تحولات فرهنگی و اجتماعی بومی منطقه10817010.22059/ijar.2026.413552.459973FAحمیدعبداللهیگروه هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شیراز، شیراز، ایرانسپهرقاسمیمدرس مدعو گروه هنر، دانشکده هنر، دانشگاه اراک، اراک، ایران0009-0002-2940-6904مجیدرضامقنی پوردانشیار بخش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران0000-0001-9806-6953Journal Article20260520The pictorial carpets of southeastern Iran represent one of the most distinctive manifestations of Iran’s indigenous artistic heritage. Over time, these textiles have evolved beyond their decorative function to serve as cultural media that reflect the beliefs, rituals, and social experiences of local communities. Despite their historical and artistic significance, comprehensive studies exploring the relationship between contemporary cultural and social transformations and the visual structures of these carpets remain limited. A study of the pictorial rugs of Zabol , Iran, shows that these works are not only the product of the weavers' technical skills, but also a reflection of the cultural, social, and historical structures of the region.<br /><br />The rugs of Zabol were formed in their own geographical and cultural context ; a context that has long been a meeting place for various civilizations, beliefs , and cultural movements. In such a context, carpet weaving, as a feminine and indigenous art, has become an arena for expressing the innermost feelings , values, and collective beliefs of the people. The patterns and colors used in these rugs are in fact a visual language. Through which the connection between daily life , local rituals and cultural developments can be recognized. Analysis of the visual and technical structure of the region's carpets shows that pictorial motifs appear in two main formats: first, traditional motifs that have their roots in ancient beliefs, ritual symbols and the natural environment and are represented in the form of geometric and simple forms; second, pictorial motifs that are the result of the influence of contemporary cultural trends and interaction with other arts, especially Iranian painting and naturalism of the Qajar and Pahlavi periods.<br /><br />This study aims to analyze the influence of indigenous cultural and social changes on the formation of symbolic themes within the pictorial carpets of southeastern Iran . The central research question addresses how these transformations have affected the evolution of visual composition and aesthetic principles in regional carpets. This is a fundamental study employing a descriptive–analytical method with a qualitative–interpretive approach. Data were collected through library research, field observations , and semi-structured interviews with local weavers, designers, and carpet merchants, and analyzed using open, axial, and selective coding techniques .<br /><br />The findings indicate that these pictorial carpets embody a dynamic interaction between tradition and transformation : while maintaining geometric structures and conventional motifs, they incorporate elements that reflect contemporary narratives and shifting cultural values . Colors and themes have gradually transitioned from ritualistic and mythological symbolism toward more individual and social expressions. Consequently, the study concludes that the pictorial carpets of southeastern Iran are not merely remnants of an enduring local tradition but living representations of the region’s cultural identity and social vitality across time.قالیچههای تصویری زابل، از محدودترین جلوههای هنر بومی ایران به شمار میآیند که در گذر زمان نقشی فراتر از یک اثر تزئینی یافته و به رسانهای فرهنگی جهت بازتاب باورها، آیینها و تجربههای اجتماعی مردم منطقه تبدیل شدهاند. با وجود اهمیت تاریخی و هنری این آثار، تاکنون پژوهش جامعی که به بررسی پیوند میان تحولات فرهنگی و اجتماعی معاصر و دگرگونی در ساختارهای تصویری این قالیچهها بپردازد، صورت نگرفته است. بررسی قالیچههای تصویری زابل ایران جکایت از آن دارد که این آثار نه تنها محصول مهارتهای فنی بافندگان، بلکه بازتابی از ساختارهای فرهنگی، اجتماعی و تاریخی منطقهاند. قالیچههای زابل در بستر جغرافیایی و فرهنگی خاص خود شکل گرفتهاند؛ بستری که از دیرباز محل تلاقی تمدنها، باورها و جریانهای فرهنگی گوناگون بوده است. در چنین زمینهای، قالیبافی بهعنوان هنری زنانه و بومی، به عرصهای برای بیان درونیات، ارزشها و باورهای جمعی مردم تبدیل شده است. نقوش و رنگهای بهکاررفته در این قالیها درواقع زبانی تصویری هستند که از خلال آن میتوان ارتباط میان زندگی روزمره، آیینهای محلی و تحولات فرهنگی را بازشناخت. تحلیل ساختار بصری و فنی قالیچههای منطقه نشان میدهد که نقوش تصویری در دو قالب عمده ظاهر میشوند: نخست، نقوش سنتی که ریشه در باورهای کهن، نمادهای آیینی و محیط طبیعی دارند و در قالب فرمهای هندسی و ساده بازنمایی میشوند؛ دوم، نقوش تصویری که حاصل تأثیر جریانهای فرهنگی معاصر و تعامل با هنرهای دیگر، بهویژه نگارگری ایرانی و طبیعتگرایی دوره قاجار و پهلوی هستند<br /><br />پژوهش جاری با هدف تحلیل تأثیر تحولات اجتماعی و فرهنگی بومی بر شکل گیری مضامین نمادین قالیچه های تصویری زابل انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش بدین شرح است که این تحولات چگونه بر دگرگونی در ساختار بصری و زیباییشناسی قالیچههای منطقه اثر گذاشتهاند؟ پژوهش حاضر بنیادی با روش توصیفی-تحلیلی است. دادهها از طریق مطالعات کتابخانهای، مشاهدهی میدانی و مصاحبههای نیمهساختاریافته با بافندگان، طراحان و فروشندگان محلی گردآوری و با روش کد گذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدهاند.<br /><br />یافتهها نشان میدهد که قالیچه های تصویری این منطقه، بازتابی از فرایند همزیستی سنت و تغییر هستند؛ به گونه ای که در عین حفظ ساختارهای سنتی و نقوش هندسی، نشانههایی از روایتهای معاصر و تغییر در ارزشهای فرهنگی در آنها قابل مشاهده است. بررسی نمونههای مطالعاتی نشان میدهد که کاربرد رنگ و مضمون در قالیچههای تصویری منطقه طی زمان دستخوش تغییراتی تدریجی شده است؛ بهگونهای که بخش قابل توجهی از نقشمایهها از کارکردهای پیشینِ آیینی و اسطوره محور فاصله گرفته و بیشتر در جهت بازنمایی تجربههای فردی، نیازهای زیباییشناختی نوین و موضوعات اجتماعی سامان یافتهاند. بر این اساس، قالیچههای تصویری زابل نه صرفاً استمرار سنتهای کهنِ بافت و تصویر، بلکه شاخصی تحلیلی جهت شناخت ساز و کارهای فرهنگی و تحولات اجتماعی معاصر منطقه محسوب میشوند و بازتابدهندهی پویاییهای هویتی جامعهی بومی در بستر تغییرات زمانیاند.دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانپژوهشهای انسانشناسی ایران2251-819316120260823An Ethnographic Analysis of the Meaning and Function of Dough Figurines in the “Ash of the Thirteenth of Safar” Ritual in Naqneh, Borujenتحلیل مردمنگارانهٔ معنا و کارکرد پیکرکهای خمیری در آیین «آش سیزده صفر» منطقهٔ نقنهٔ بروجن10820410.22059/ijar.2026.396671.459963FAناهیدجعفری دهکردیاستادیار گروه صنایع دستی، دانشکده هنر و علوم انسانی ، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.0000-0003-1828-9159فاطمهسیفی پور نقنهدانشجوی کارشناسی گروه ارتباط تصویری دانشکده هنر و علوم انسانی؛ دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران0000-0006-0009-4750Journal Article20260221The ritual of cooking “Ash of the Thirteenth of Safar,” accompanied by dough figurines, is one of the ancient and gradually fading traditions of the people of Naqneh in Borujen County, Chaharmahal and Bakhtiari Province. It is performed to ward off misfortune and the inauspiciousness associated with this day. The aim of this study is to explore the meaning and symbolic function of this ritual—comprising the cooking of ash (a traditional thick soup) and the making of dough figurines as apotropaic objects—within the folk culture of Naqneh. It seeks to demonstrate how this custom, as an integrated system of meaning, reproduces beliefs related to averting misfortune, dispelling inauspiciousness, and fostering social cohesion. During the study, the question is raised as to what connection exists between cooking ash reshteh (noodle soup) and crafting dough figurines. The research population includes ritual noodle soups and dough figurines in Iran, from which the Ash of the Thirteenth of Safar in Naqneh and the two dough figurines (male and female) placed within it were purposefully selected and qualitatively described and analyzed. The findings, based on fieldwork and documentary research, indicate that the “Ash of the Thirteenth of Safar” ritual in Naqneh is a prominent example of Iranian food-symbolic rites that simultaneously serve religious, symbolic, and social functions. The dough figurines act to repel misfortune and illness; the participation of young girls and the release of the figurines into water symbolize purity and fertility; and the collective gathering to cook and distribute the ash reinforces social solidarity. This ritual goes beyond being merely a ceremonial dish and reveals the interaction between religion, culture, and society. Documenting it is essential for preserving intangible cultural heritage and for understanding how communities confront inauspiciousness and social crises.Chaharmahal and Bakhtiari Province. It is performed to ward off misfortune and the inauspiciousness associated with this day. The aim of this study is to explore the meaning and symbolic function of this ritual—comprising the cooking of ash (a traditional thick soup) and the making of dough figurines as apotropaic objects—within the folk culture of Naqneh. It seeks to demonstrate how this custom, as an integrated system of meaning, reproduces beliefs related to averting misfortune, dispelling inauspiciousness, and fostering social cohesion. During the study, the question is raised as to what connection exists between cooking ash reshteh (noodle soup) and crafting dough figurines. The research population includes ritual noodle soups and dough figurines in Iran, from which the Ash of the Thirteenth of Safar in Naqneh and the two dough figurines (male and female) placed within it were purposefully selected and qualitatively described and analyzed. The findings, based on fieldwork and documentary research, indicate that the “Ash of the Thirteenth of Safar” ritual in Naqneh is a prominent example of Iranian food-symbolic rites that simultaneously serve religious, symbolic, and social functions. The dough figurines act to repel misfortune and illness; the participation of young girls and the release of the figurines into water symbolize purity and fertility; and the collective gathering to cook and distribute the ash reinforces social solidarity. This ritual goes beyond being merely a ceremonial dish and reveals the interaction between religion, culture, and society. Documenting it is essential for preserving intangible cultural heritage and for understanding how communities confront inauspiciousness and social crises.آیین پخت «آش سیزده صفر» همراه با پیکرکهای خمیری، یکی از سنتهای کهن و در حال فراموشی مردم نقنه در شهرستان بروجن، استان چهارمحال و بختیاری است که با هدف دفع بلا و نحوست روز سیزدهم صفر برگزار میشود. هدف این پژوهش، کاوش در معنا و کارکرد نمادین این آیین، شامل پخت آش و ساخت پیکرکهای خمیری بهعنوان بلاگردان، در فرهنگ عامه نقنه و تبیین رابطه میان این دو عنصر آیینی است. این پژوهش با رویکردی کیفی، توصیفی ـ تحلیلی و مردمنگارانه انجام شده و در تحلیل دادهها از چارچوب نظری امیل دورکیم بهره گرفته است. جامعه پژوهش شامل آیینهای سنتی منطقه نقنه در شهرستان بروجن است که از میان آنها، آیین «آش سیزده صفر» و دو پیکرک خمیری زن و مرد آن بهصورت هدفمند انتخاب و تحلیل شدهاند. آیین «آش سیزدهٔ صفر» در نقنه، شهرستان بروجن، نمونهای برجسته از تداوم سنتهای آیینی در فرهنگ عامهٔ ایرانی است که باورهای مذهبی، نمادگرایی غذایی، ساخت پیکرکهای انسانی و مشارکت جمعی در آن درهم تنیده شدهاند. پیکرکهای خمیری زن و مرد نقش میانجی مقدس دارند و تمامی درد، ناخوشی و نحوست روز سیزدهم صفر را به خود میگیرند و سپس از طریق رهاسازی در آب روان، از جامعه دور میشوند. این فرآیند نمادین بازتابی از نظامهای کهن ایرانی مرتبط با آب، پاکیزگی و باروری است و میتواند پیوندی با جایگاه ایزدبانوی آناهیتا در اساطیر ایران داشته باشد.<br /><br />این آیین علاوه بر کارکرد نمادین، نقش اجتماعی مهمی نیز دارد. گردهمایی خانوادهها، مشارکت دختران جوان در آمادهسازی رشتهها و ساخت پیکرکها، و توزیع آش میان اهالی محله نمونهای بارز از بازتولید همبستگی اجتماعی، تقویت مشارکت بین نسلی و بازتولید حافظه فرهنگی است. پخت آش و اشتراک در آیین، نه صرفاً عمل خوراکی، بلکه کنشی جمعی برای حفظ نظم و ارزشهای اجتماعی به شمار میرود.<br /><br />تحلیل تاریخی و مردمشناسانه آشرشته و پیکرکهای خمیری نشان میدهد که این آیین از یک غذای روزمره به ابزاری نمادین، آیینی و اجتماعی تبدیل شده است. آشرشته در دورههای مختلف، از صفویه تا دوران معاصر، با تنوع ترکیبات غذایی و کاربردهای نذری در مناسبتهای مذهبی، اجتماعی و خانوادگی، و حتی برای دفع بیماری و نحوست پخته میشده است. این استمرار فرهنگی نشان میدهد که آیینهای غذایی در ایران، فراتر از نقش تغذیهای، حامل نظامهای اعتقادی، نمادین و اجتماعی هستند.<br /><br />از منظر انسانشناسی دین، آیین آش سیزدهٔ صفر نمونهای از «نثار مذهبی» یا «انتقال نحوست» است؛ سنتی که در آن از شیء یا موجودی برای جابهجایی شر، بیماری یا نحوست استفاده میشود. پیکرکهای خمیری نقنه به عنوان «پیکرههای انتقالی» حامل نحوست و بلا بوده و بهطور نمادین جامعه را از نیروهای تهدیدکننده محافظت میکنند. نقش زنان جوان به عنوان حاملان پاکی و برکت نیز نشاندهنده پیوند میان جنسیت، باروری و نظامهای معنایی آیینی است که از دورههای کهن به یادگار مانده است.<br /><br />با توجه به تغییرات اجتماعی چند دهه اخیر، بسیاری از جنبههای جمعی آیین کاهش یافته و فعالیتها به سطح خانوادگی محدود شده است؛ با این حال، عمل انداختن پیکرک در آش همچنان حفظ شده و به عنوان «بقایای آیینی» حامل حافظه جمعی است. این امر نشان میدهد که حتی با فروپاشی ساختار جمعی مناسک، جوامع محلی تلاش میکنند معنا و کارکرد اصلی آیین—دفع بلا، ایجاد آرامش و برکت—را حفظ کنند. در مجموع، آیین «آش سیزده صفر» را میتوان نظامی نمادین دانست که از طریق مناسک، نمادها و مشارکت جمعی، باورهای مشترک، همبستگی اجتماعی و هویت فرهنگی جامعه نقنه را بازتولید میکند. ازاینرو، مطالعه و ثبت این آیین نهتنها برای حفظ میراث فرهنگی ناملموس، بلکه برای شناخت سازوکارهای اجتماعی و نمادینی که جوامع محلی از طریق آنها با بحران، ناامنی و نحوست مواجه میشوند، اهمیت دارد.