دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
پژوهشهای انسانشناسی ایران
2251-8193
1
2
2012
02
20
فروهشتگى ده و کژبالشى شهر ایرانى (کاهندگى فرهنگ تولیدى و افزایندگى فرهنگ مصرفى در ایران)
7
28
30600
FA
مرتضی
فرهادی
استاد دانشگاه علامه طباطبایی
Journal Article
2014
07
08
این نوشته از منظر انسانشناسى اقتصادى، نگاهى متفاوت با مردمشناسان کلاسیک مکتب نوسازى به ده ایرانى به مثابه زادگاه فرهنگ تولیدى و کار دارد و به برخى عوامل موثر در فروهشتگى ده و دگرگونى و تقلیل ساختار تولیدى شهرهاى ایران اشاره میکند. در یک صد سال اخیر، ایرانیان با شتابى فزاینده از فضاهاى تولیدى در ده، ایل، فضاهاى کشتکارى، دامدارى، و همزمان از فضاى تولیدات و صنایع شهرى، سازمانهاى غیررسمى و نیمهرسمى اصناف و پیشهوران و کارگاههاى تولید سنتى و متعاقب آن از کل فرهنگ تولیدى فاصله گرفتهاند و به تدریج به فضاهاى شبهاشرافى، میراثخوارى خامفروشى و فرهنگ مصرفى فزاینده خو گرفته و نزدیک شدهاند. این دگرگونىها در نوع ارتباط ما با جهان و قدرت غالب جهانى و نظام سوداگرىِ همزاد با پانصد سال استعمار اتفاق افتاده است. . ایران از نخستین جوامع تولیدکننده جهان و داراى فرهنگ تولیدى پیچیده و کارآمد بوده است، اما مسائل تاریخى، اجتماعى ...
https://ijar.ut.ac.ir/article_30600_bc5281c0a1e226308aa95adab9624e4e.pdf
دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
پژوهشهای انسانشناسی ایران
2251-8193
1
2
2012
02
20
بررسی تحولات کارکردی بازار آمل از گذشته تا کنون
بررسی تحولات کارکردی بازار آمل از گذشته تا کنون
29
56
30601
FA
شهرام
یوسفیفر
دانشیار تاریخ ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
معصومه
یداللهپور
کارشناسی ارشد ایرانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی
Journal Article
1970
01
01
بازار آمل از پیشینه تاریخی، موقعیت جغرافیایی و تنوع کارکردی خاصی در منطقة شمالی کشور برخوردار است و در مقایسه با دیگر بازارهای شهری ایران کارکردهای گوناگونی را در خود متحقق کرده است. بازار آمل عملکردهای چندگانه همزمانی مانند بازارهای دائمی، بازارچههای محلی و نیز بازار هفتگی را دارا است که سبب استقرار فضاهایی با کاربری مسکونی در کنار مکانهای تجاری در کالبد بازار شده و در نتیجه این پیوستگی فضایی، نیازهای ساکنان محلههای مجاور و کل شهر را در دورههای مختلف تاریخی درون بازار تامین گشته است. در این مقاله نقش کارکردی بازار در مناسبات شهر آمل مورد بررسی قرار گرفته است، بنابراین موقعیت و کارکردهای بازار در روند ساخت و گسترش کالبدی شهر بررسی میشود تا نقش آن در شکلدهی ساخت فضایی شهر و تأسیس و تداوم حیات نهادها (مراکز اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) در گذشته و حال مشخص گردد. نتایج این بررسی نشان میدهد، کارکردهای اجزای ...
بازار آمل از پیشینه تاریخی، موقعیت جغرافیایی و تنوع کارکردی خاصی در منطقة شمالی کشور برخوردار است و در مقایسه با دیگر بازارهای شهری ایران کارکردهای گوناگونی را در خود متحقق کرده است. بازار آمل عملکردهای چندگانه همزمانی مانند بازارهای دائمی، بازارچههای محلی و نیز بازار هفتگی را دارا است که سبب استقرار فضاهایی با کاربری مسکونی در کنار مکانهای تجاری در کالبد بازار شده و در نتیجه این پیوستگی فضایی، نیازهای ساکنان محلههای مجاور و کل شهر را در دورههای مختلف تاریخی درون بازار تامین گشته است. در این مقاله نقش کارکردی بازار در مناسبات شهر آمل مورد بررسی قرار گرفته است، بنابراین موقعیت و کارکردهای بازار در روند ساخت و گسترش کالبدی شهر بررسی میشود تا نقش آن در شکلدهی ساخت فضایی شهر و تأسیس و تداوم حیات نهادها (مراکز اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) در گذشته و حال مشخص گردد. نتایج این بررسی نشان میدهد، کارکردهای اجزای ...
https://ijar.ut.ac.ir/article_30601_22905d9dc524a2367d922016d70b7db2.pdf
دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
پژوهشهای انسانشناسی ایران
2251-8193
1
2
2012
02
20
بررسی انسانشناختی انگیزهها و دلایل مدیریت کالبد: مطالعه موردی یک خرده فرهنگ شهری در تهران
بررسی انسانشناختی انگیزهها و دلایل مدیریت کالبد: مطالعه موردی یک خرده فرهنگ شهری در تهران
57
83
30602
FA
ناصر
فکوهی
دانشیار گروه انسانشناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
آزاده
حقگوی پشکه
کارشناس ارشد انسانشناسی دانشگاه تهران
Journal Article
1970
01
01
کالبد انسانی به مثابه موضوع پژوهش در علوم اجتماعی، به جز مواردی معدود، پیشینهای طولانی ندارد و تنها در چند دهه اخیر اهمیت قابل توجهی یافته و گرایشهای تخصصی در جامعهشناسی و انسانشناسی پیرامون آن شکل گرفته است. در این مقاله تلاش شده است مدیریت کالبد به عنوان یک موضوع فرهنگی تحلیل شده و ابعاد فرهنگی، دلایل و انگیزههای این رفتار تشریح شوند. این رفتار حاوی پیامی فرهنگی و نشانگر تغییرات فرهنگی در زندگی شخصی و اجتماعی افراد است و با مطالعه عمیق میتوان معانی و نشانههای فرهنگی آن را شناخت و تفسیر کرد. روش پژوهش حاضر کیفی از نوع مطالعه موردی است. جامعه مورد مطالعه در پژوهش حاضر یک خرده فرهنگ از زنان کنشگران در ورزشگاه شیرودی بودهاند که از بین آنها با پنجاه نفر در فاصله سنی 15 تا 50 سال مصاحبههای تفصیلی شده است. نتایج تحقیق در گروه مورد مطالعه گویای وجود نوعی موقعیت متناقض در ...
کالبد انسانی به مثابه موضوع پژوهش در علوم اجتماعی، به جز مواردی معدود، پیشینهای طولانی ندارد و تنها در چند دهه اخیر اهمیت قابل توجهی یافته و گرایشهای تخصصی در جامعهشناسی و انسانشناسی پیرامون آن شکل گرفته است. در این مقاله تلاش شده است مدیریت کالبد به عنوان یک موضوع فرهنگی تحلیل شده و ابعاد فرهنگی، دلایل و انگیزههای این رفتار تشریح شوند. این رفتار حاوی پیامی فرهنگی و نشانگر تغییرات فرهنگی در زندگی شخصی و اجتماعی افراد است و با مطالعه عمیق میتوان معانی و نشانههای فرهنگی آن را شناخت و تفسیر کرد. روش پژوهش حاضر کیفی از نوع مطالعه موردی است. جامعه مورد مطالعه در پژوهش حاضر یک خرده فرهنگ از زنان کنشگران در ورزشگاه شیرودی بودهاند که از بین آنها با پنجاه نفر در فاصله سنی 15 تا 50 سال مصاحبههای تفصیلی شده است. نتایج تحقیق در گروه مورد مطالعه گویای وجود نوعی موقعیت متناقض در ...
https://ijar.ut.ac.ir/article_30602_be0ef959e40a44d04c2ad43af4935260.pdf
دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
پژوهشهای انسانشناسی ایران
2251-8193
1
2
2012
02
20
مطالعه انسانشناختی عوامل نابسامانی خانواده در محله سیروس شهر تهران
85
109
30603
FA
مریم
رفعتجاه
استادیار گروه انسانشناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
سمانه
بهرامی
کارشناس انسانشناسی دانشگاه تهران
Journal Article
2014
07
08
خانواده کوچکترین و مهمترین نهاد اجتماعی است، از این رو چنانچه دستخوش نابسامانی و مشکلات اقتصادی و اجتماعی شود، در وهله نخست بر روی سلامت روانی اعضا و سپس بر روی جامعه تاثیراتی آسیبزا و گاه جبران ناپذیر برجای میگذارد. با توجه به این مساله در پژوهش حاضر در محله سیروس شهر تهران بر روی یکی از مهمترین مسائلی که دست به گریبان افراد آن بوده است، یعنی مسأله نابسامانی و آسیبدیدگی خانواده مطالعه کردهایم. این پژوهش به روش کیفی انجام شده و به کار میدانی اتکا دارد و دادههای آن بر اساس مشاهده و مصاحبه گردآوری شدهاند. در این پژوهش،30 خانواده مورد مطالعه قرار گرفتند. یافتههای پژوهش نشان میدهد عوامل نابسامانی خانواده در این محله در ذیل چهار محور اقتصادی، روانی، اجتماعی- فرهنگی و زیستی قابل دستهبندی است و تقریبا همه خانوادههای محله سیروس دستکم در یکی از ابعاد یادشده و غالبا در بیش از یکی از ...
https://ijar.ut.ac.ir/article_30603_a5a1aed3d8ebde3e0076fc6f408dd64b.pdf
دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
پژوهشهای انسانشناسی ایران
2251-8193
1
2
2012
02
20
فرزندآوری به مثابه یک مسأله اجتماعی- فرهنگی: تأملی برساختگرایانه به عمل سزارین در شهر تبریز، ایران
فرزندآوری به مثابه یک مسأله اجتماعی- فرهنگی: تأملی برساختگرایانه به عمل سزارین در شهر تبریز، ایران
111
135
30604
FA
ابوعلی
ودادهیر
استادیار گروه انسانشناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
فهیمه
حسیننژاد
دانشجوی دکتری جامعهشناسی، گروه علوم اجتماعی دانشگاه تبریز
سید محمد هانی
ساداتی
عضو هیأت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه پیام نور (مرکز خدابنده)، زنجان
سیمین
تقوی
دانشجوی دکترای و عضو هیأت علمی گروه مامایی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز
Journal Article
1970
01
01
معنای زایمان ورای فرایندهای زیستپزشکی است که در خلال آن رخ میدهد. زایمان در صورتبندی تفکرات زنان نسبت به خودشان سهمی اساسی دارد و آثار چشمگیری بر سلامت مادر و اعضای خانواده میگذارد. چگونگی تعریف و برساخت فرزندآوری برای تمامی گروههای ذینفع از جمله پزشکان حائز اهمیت است. امروزه زایمان امری طبیعی نیست، بلکه به موضوعی برای مفهومپردازی و مداخله پزشکی بدل شده است. شیوع عمل سزارین در سطح جهانی و در ایران مؤید آن است که زندگی زنان به شکل روزافزونی در حال پزشکی شدن است و زنان در دوره بارداری و زایمان بیش از پیش به دانش پزشکان وابسته میشوند. این مقاله با هدف مطالعه تغییرات صورتگرفته در نهاد فرزندآوری، عمل سزارین را یک مسأله اجتماعی- فرهنگی قلمداد و بر عوامل مؤثر فرهنگی، عنصر آگاهی و تجارب زیسته در ارتباط با مادری تصریح میکند. این مقاله با اتخاذ رویکرد برساختگرایی در انسانشناسی و با طرح سئوالاتی از ...
معنای زایمان ورای فرایندهای زیستپزشکی است که در خلال آن رخ میدهد. زایمان در صورتبندی تفکرات زنان نسبت به خودشان سهمی اساسی دارد و آثار چشمگیری بر سلامت مادر و اعضای خانواده میگذارد. چگونگی تعریف و برساخت فرزندآوری برای تمامی گروههای ذینفع از جمله پزشکان حائز اهمیت است. امروزه زایمان امری طبیعی نیست، بلکه به موضوعی برای مفهومپردازی و مداخله پزشکی بدل شده است. شیوع عمل سزارین در سطح جهانی و در ایران مؤید آن است که زندگی زنان به شکل روزافزونی در حال پزشکی شدن است و زنان در دوره بارداری و زایمان بیش از پیش به دانش پزشکان وابسته میشوند. این مقاله با هدف مطالعه تغییرات صورتگرفته در نهاد فرزندآوری، عمل سزارین را یک مسأله اجتماعی- فرهنگی قلمداد و بر عوامل مؤثر فرهنگی، عنصر آگاهی و تجارب زیسته در ارتباط با مادری تصریح میکند. این مقاله با اتخاذ رویکرد برساختگرایی در انسانشناسی و با طرح سئوالاتی از ...
https://ijar.ut.ac.ir/article_30604_2922ef1a0052baa1f120993d8159648e.pdf
دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
پژوهشهای انسانشناسی ایران
2251-8193
1
2
2012
02
20
گیاه قومشناسی منطقه پسقلعه در شمال شهر تهران
گیاه قومشناسی منطقه پسقلعه در شمال شهر تهران
137
161
30605
FA
منیژه
مقصودی
استادیار گروه انسانشناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
سپیده
پارسا پژوه
دکترای انسانشناسی/ دانشگاه پاریس 10، نانتر
Journal Article
1970
01
01
این مقاله، حاصل پژوهشی در حوزه گیاه قومشناسی است که با روش کیفی و با استفاده از ابزارهای جمعآوری اطلاعات مانند انواع روشهای مصاحبه و مشاهده، هدف دستیابی به اطلاعات دانش بومی اهالی روستای پسقلعه، واقع در شمال کلانشهر تهران را دنبال کرده است. لذا سعی شده تا گیاهان خودرویی شناسایی شوند که توسط اهالی جمعآوری میشوند و طی سالهای متوالی در حوزههای خوراک و دارو برای انسان و دام مورد استفاده بودهاند و نیز در زندگی روزمره، باورهای مردمی کاربرد داشتهاند. نحوه و میزان استفاده از این گیاهان و بطور کلی جزییات نقش آنها در زندگی اهالی در جریان پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است. در مجموع 99 گیاهان در این منطقه شناسایی و طبقهبندی شدهاند. پس از جمعآوری اطلاعات فرهنگی یا به بیان دیگر اطلاعات گیاه قومشناختی گیاهان به وسیله پرسشنامه طراحیشده توسط پژوهشگران و انجام تعدادی مصاحبه و مشاهده، مرحله بعدی تحقیق توسط محققین هرباریوم ...
این مقاله، حاصل پژوهشی در حوزه گیاه قومشناسی است که با روش کیفی و با استفاده از ابزارهای جمعآوری اطلاعات مانند انواع روشهای مصاحبه و مشاهده، هدف دستیابی به اطلاعات دانش بومی اهالی روستای پسقلعه، واقع در شمال کلانشهر تهران را دنبال کرده است. لذا سعی شده تا گیاهان خودرویی شناسایی شوند که توسط اهالی جمعآوری میشوند و طی سالهای متوالی در حوزههای خوراک و دارو برای انسان و دام مورد استفاده بودهاند و نیز در زندگی روزمره، باورهای مردمی کاربرد داشتهاند. نحوه و میزان استفاده از این گیاهان و بطور کلی جزییات نقش آنها در زندگی اهالی در جریان پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است. در مجموع 99 گیاهان در این منطقه شناسایی و طبقهبندی شدهاند. پس از جمعآوری اطلاعات فرهنگی یا به بیان دیگر اطلاعات گیاه قومشناختی گیاهان به وسیله پرسشنامه طراحیشده توسط پژوهشگران و انجام تعدادی مصاحبه و مشاهده، مرحله بعدی تحقیق توسط محققین هرباریوم ...
https://ijar.ut.ac.ir/article_30605_d1020a82f9365a23bd6f5f6ff01b85c8.pdf
دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
پژوهشهای انسانشناسی ایران
2251-8193
1
2
2012
02
20
بازتاب نمادین ایزد مهر بر ظروف مدالیون ساسانی (با تکیه بر اسطوره گیاه زاینده)
بازتاب نمادین ایزد مهر بر ظروف مدالیون ساسانی (با تکیه بر اسطوره گیاه زاینده)
163
183
30606
FA
سید مهدی
موسوی کوهپر
استادیار گروه باستانشناسی دانشگاه تربیت مدرس
حمیده
یسنزاده
کارشناس ارشد پژوهش هنر دانشگاه تربیت مدرس
Journal Article
1970
01
01
ظروف زرین و سیمین ساسانی، در زمره نفیسترین مصنوعات هنر فلزگری ایران باستان به شمار میآیند. این اشیاء از نظر شکل و نقوش بسیار متنوع هستند و انواع ظروف از قبیل بشقابها، کاسهها، جامها، انواع آبخوری و گلدان با مضامینی نظیر شکار شاهانه، صحنههای رسمی درباری، صحنههای ضیافت، تصاویر گیاهی و جانوری، نیمتنههای انسانی، موضوعات اساطیری و غیره را شامل میشوند. ظروف مدالیون دوره ساسانی با نیمتنه اشخاص از جمله اشیائی هستند که متأثر از نوع رومی هم عصر خود بودهاند. البته ویژگی خاص مدالیونهای ساسانی که آنها را از نمونههای رومی متمایز میکند، وجود گیاهانی در زیر نیمتنههای انسانی است. با توجه به بررسیهای انجامشده در این پژوهش، وجود این گیاه در زیر نیمتنههای صاحب منصبان درباری، ریشهای ایرانی داشته که اشاره به ارتباط پادشاه و گیاه، اسطورهشاهِ برآمده از گیاه و زایش ایزد مهر از میان نیلوفر دارد این تفکر اسطورهای در ایران و مشرق زمین تاریخی ...
ظروف زرین و سیمین ساسانی، در زمره نفیسترین مصنوعات هنر فلزگری ایران باستان به شمار میآیند. این اشیاء از نظر شکل و نقوش بسیار متنوع هستند و انواع ظروف از قبیل بشقابها، کاسهها، جامها، انواع آبخوری و گلدان با مضامینی نظیر شکار شاهانه، صحنههای رسمی درباری، صحنههای ضیافت، تصاویر گیاهی و جانوری، نیمتنههای انسانی، موضوعات اساطیری و غیره را شامل میشوند. ظروف مدالیون دوره ساسانی با نیمتنه اشخاص از جمله اشیائی هستند که متأثر از نوع رومی هم عصر خود بودهاند. البته ویژگی خاص مدالیونهای ساسانی که آنها را از نمونههای رومی متمایز میکند، وجود گیاهانی در زیر نیمتنههای انسانی است. با توجه به بررسیهای انجامشده در این پژوهش، وجود این گیاه در زیر نیمتنههای صاحب منصبان درباری، ریشهای ایرانی داشته که اشاره به ارتباط پادشاه و گیاه، اسطورهشاهِ برآمده از گیاه و زایش ایزد مهر از میان نیلوفر دارد این تفکر اسطورهای در ایران و مشرق زمین تاریخی ...
https://ijar.ut.ac.ir/article_30606_db3da3f0fac85b2d9ca7f879d62feab9.pdf
دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
پژوهشهای انسانشناسی ایران
2251-8193
1
2
2012
02
20
بررسی پوشاک زنان و مرد در چند نگاره مانوی
بررسی پوشاک زنان و مرد در چند نگاره مانوی
183
200
30607
FA
گلشن
اسماعیلپور
پژوهشگر پژوهشکده زبانشناسی، کتیبهها و متون سازمان میراث فرهنگی
Journal Article
1970
01
01
مانی و مانویان به فراست دریافتند که بهترین وسیله ترویج و تبلیغ دین، نگارش و بهرهوری از هنرهای کلامی و تصویری است. از این رو، حجم عظیمی از گنجینههای تصویری آثار مانی و پیروان او بازمانده است. سنت دیرپای نگارگریِ دستنویسهای مانوی، خود نشان از توجه کاتبان مانوی به زیبایی و فاخر بودن نوشتههایشان دارد. از طرفی دیگر، جزئیاتی ناب پیرامون شخصیتها و اشیاء موجود در این نگارهها، در خور توجه است. در این مقاله، ویژگیهای پوشاک زنان و مردان مانوی بر اساس چند نگاره مانوی مورد بررسی قرار گرفته است. در این تصاویر، برگزیدگان مانوی با کلاهها و گلهای نیلوفر اطرافشان و رداهای بلند و کمربندهای ویژه منقوش گردیدهاند و شخصیتهای مهمتر پیراهنهای ابریشمی رنگارنگ و زیورآلات بر تن دارند.
مانی و مانویان به فراست دریافتند که بهترین وسیله ترویج و تبلیغ دین، نگارش و بهرهوری از هنرهای کلامی و تصویری است. از این رو، حجم عظیمی از گنجینههای تصویری آثار مانی و پیروان او بازمانده است. سنت دیرپای نگارگریِ دستنویسهای مانوی، خود نشان از توجه کاتبان مانوی به زیبایی و فاخر بودن نوشتههایشان دارد. از طرفی دیگر، جزئیاتی ناب پیرامون شخصیتها و اشیاء موجود در این نگارهها، در خور توجه است. در این مقاله، ویژگیهای پوشاک زنان و مردان مانوی بر اساس چند نگاره مانوی مورد بررسی قرار گرفته است. در این تصاویر، برگزیدگان مانوی با کلاهها و گلهای نیلوفر اطرافشان و رداهای بلند و کمربندهای ویژه منقوش گردیدهاند و شخصیتهای مهمتر پیراهنهای ابریشمی رنگارنگ و زیورآلات بر تن دارند.
https://ijar.ut.ac.ir/article_30607_13cc76ae68ee596ca83e118cb642f364.pdf