دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران 2251-8193 3 2 2014 02 20 هویت مکانمند و بی‌هویتی در فضای شهری: مطالعه موردی دو مجتمع مسکونی در شهر تهران 44 7 50842 10.22059/ijar.2014.50842 FA ناصر فکوهی دانشیار گروه انسان‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران مریم حسین یزدی دانشجوی کارشناس ارشد انسان‌شناسی دانشگاه تهران Journal Article 2013 11 23 انسان­ها در زندگی روزمره­ با هویت­سازی، خود را از دیگران متمایز می‌­سازند و بین خود و دیگری تمییز قائل می‌­شوند. مکان نیز با حضور انسان و فعالیت‌­های وی هویت پیدا می‌کند. تعلق‌خاطر و حس مثبت داشتن به مکان و انباشت تجربه‌ها و خاطرات مبتنی بر مکان نشانه‌ای از هویت مکان است. در این مقاله تلاش شده است تا با مطالعه­ ­تطبیقی میان دو مجتمع مسکونی واقع در مناطق 15 و 1 تهران و با اتخاذ رویکردی کیفی از طریق مصاحبه و مشاهده و با نمونه‌­گیری هدفمند و شبکه‌­ای، به بررسی این مسئله پرداخته شود که سکونت در مجتمع‌­های مسکونی چه تأثیری در هویت مکانی و بی‌هویتی افراد دارد و شکل‌گیری و کیفیت هویت مکانی در این دو مجتمع چگونه است. در بحث نظری با استفاده از نظریه‌های آموس راپاپورت و کوین لینچ هویت مکانی تحلیل می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد ارتباط مستمر با فضا و گذراندن مدت زمان طولانی در خانه، رابطه­ مستقیمی با تعلق‌خاطر و حس مثبت به مکان دارد، چراکه انباشت تجربه‌ها و خاطرات روزمره در ارتباط با مکان شکل می‌گیرند؛ به عبارت دیگر، هویت مکانی زمانی بازنمود می‌یابد که استفاده مستمر از فضا در عادت‌های روزمره­ افراد تثبیت شده باشد. https://ijar.ut.ac.ir/article_50842_91d9400d9ad8ae5b83a013baabe2ee71.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران 2251-8193 3 2 2014 02 20 چشیدن مناسک: مردم نگاری حسی غذای نذری در تهران 45 25 50843 10.22059/ijar.2014.50843 FA اصغر ایزدی جیران استادیار گروه انسان‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران Journal Article 2013 07 04 پژوهش مردم‌­نگارانه نگارنده در این مقاله متمرکز بر غذا، خوردن و حس چشایی در مناسک محرم در مناطق مرکزی و جنوب شرقی و غربی شهر تهران است. غذا و خوردن جایگاه مناسکی خاصی در مناسک محرم و به ویژه روزهای نهم و دهم آن دارند، اغلب شرکت­‌کنندگان این مناسک بزرگ یا غذا تهیه می‌کنند یا غذا می­‌خورند و ادراک حسی درگیر در خوردن غذا همچون عملی مناسکی است که امر قدسی را از خلال رفتارها و باورهایی از جهان بیرون جامعه به جهان درون بدن هدایت می­‌کند. چشیدن غذای نذری، همانند لمس کردن ضریح امامان، شخص را واجد تجربه­‌ای می­‌کند و به او می‌فهماند که چگونه می­‌توان با عمل خوردن وارد فرایندهای فرهنگی شد. از طریق ادراک حسی است که یک فرهنگ می­‌تواند به واقعی­‌ترین شکل ممکن توسط اعضای خود درک شود و شاید چشیدن عمیق­‌ترین تجربه فیزیکی آن باشد. بسترهای مناسکی و حیات روزمره مزه‌­ها و غذاها را با خود همراه می‌­سازند تا غذاواره یا رخداد چشایی مناسب خودشان را پدید آورند، غذاواره­‌ای که حال و هوای رخدادها را می‌سازد و از این طریق به تجربه شرکت­‌کنندگان شکل می‌­دهد. خوراکی­‌ها در زندگی اجتماعی چیزهای بسیاری را به خود متصل می­‌کنند و به هنگام مصرف این شبکه­‌های ارتباطی بین غذا و جامعه به کار می­‌افتند و غذا خوردن را تبدیل به تجربه­‌ای مرتبط با جامعه می‌کنند. https://ijar.ut.ac.ir/article_50843_c3434076cd0666ed92d8f0c31132cd1d.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران 2251-8193 3 2 2014 02 20 از جماعت‌های جوانمردان تا هیئت‌های عزاداری؛ نگاهی به تداوم‌ها و تغییرات در زندگی عامه مردم ایرانی 64 47 50844 10.22059/ijar.2014.50844 FA جبار رحمانی استادیار انسان‌شناسی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی Journal Article 2013 02 05 آیین جوانمردی و تشکیلات اجتماعی جوانمردان یکی از مهم‌ترین موضوعات تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران است. جوانمردان، فتیان و پهلوانان با توجه به ریشه داشتن در سنت‌های ایرانی و اسلامی در طول تاریخ نقش مهمی در حیات عامه مردم داشته‌اند. عموم مطالعات نشان می‌دهند فتوت و جوانمردی در دوره معاصر رو به انحطاط و افول رفته است و در نهایت در بخش‌های خاصی از جامعه در قالب زورخانه‌ها و سنت‌های پهلوانی ساده‌شده ”لوتی‌ها“ و ”داش‌مشدی‌ها“ هنوز وجود دارد. در این مقاله بنا به رویکردهای انسان‌شناسی فرهنگی با نگاهی به تاریخ و تحولات اجتماعی این جماعت‌ها، به این نکته پرداخته شده است که جوانمردان را می‌توان به مثابه یک جماعت‌واره و یک جماعت آیینی و اخلاقی دانست که مهم‌ترین وجه آن، آیینی بودن و حضور امر معنوی و قدسی در آنها است. پرسش اصلی این مقاله این است که در دوران امروزی چه اتفاقی برای این تشکیلات افتاده است. با نگاهی به جماعت جوانمردان به مثابه پدیده‌ای اجتماعی و فرهنگی، فرض این مقاله این است که در شرایط بحران‌های ناشی از نوسازی جامعه ایرانی از دوره پهلوی، هیئت‌های عزاداری تشکیلات آیینی هستند که در امتداد جماعت‌واره‌های جوانمردان و پهلوانان در میان مردم شکل گرفته و پناهگاه معنوی و فرهنگی آنها شده‌اند. هیئت‌های عزاداری، بازتولید جماعت‌های آیینی سنتی جوانمردان و پهلوانان در بدنه جامعه هستند که نقشی کلیدی در حیات فرهنگی، اخلاقی و دین‌داری مردم دارند. https://ijar.ut.ac.ir/article_50844_e6f57225f513ee0e326a06600fce373e.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران 2251-8193 3 2 2014 02 20 تحلیل نشانه‌شناختی الگوهای مصرف در آگهی‌های بازرگانی تلویزیون 84 65 50845 10.22059/ijar.2014.50845 FA مهدی مالمیر دانشجو دکترای جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران دانشگاه شهید بهشتی روح‌الله نصرتی دکترای جامعه‌شناسی دانشگاه تهران null Journal Article 2013 01 22 ویژگی‌های الگوی مصرف در تبلیغات تلویزیونی در مقاله حاضر استخراج شده است، با اتخاذ رویکردی تلفیقی، نشانه‌شناسی الگوی مصرف به عنوان هدف اصلی، مورد مطالعه قرار گرفته است. چارچوب نظری پژوهش حاضر ترکیبی از نظریه‌های پسا‌مدرنیستی و انتقادی در مورد مصرف به مثابه یک کنش و نشانه اجتماعی و همچنین نظریه‌های مربوط به نشانه‌شناسی است. روش مورد استفاده، تحلیل محتوای کیفی و نشانه‌شناسی است که در قالب آن یکی از آگهی‌های بازرگانی تلویزیون (محصولات خانگی شرکت ...) با شیوه­ای هدفمند به عنوان نمونه‌ انتخاب تجزیه و تحلیل شده است. سپس با استفاده از طبقه‌بندی فیسک از نشانه‌ها، ابتدا هر یک از نشانه‌های واقعی و بازنمایی موجود در متن آگهی شامل فضا، پوشش، رنگ، نوع تجهیزات، وسایل و همچنین نشانه‌های تصویری شناسایی و تفسیر شده و تحلیل نشانه‌شناسی در سطح عمیق‌تر یعنی بررسی عناصر ساختاری ادامه یافته است. نتایج نشان می‌دهد الگوی مصرف تبلیغات تجاری معرف ویژگی‌هایی نظیر سرعت‌زدگی، کالایی شدن، فرزندسالاری، نوع خاصی از ایدئولوژی جنسیتی و ترویج مصرف‌گرایی است. https://ijar.ut.ac.ir/article_50845_144a456c30abbd6a7b1322974270c157.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران 2251-8193 3 2 2014 02 20 فرایند تحول آیین‌های درمانگری ترکمن‌های ایران 101 85 50846 10.22059/ijar.2014.50846 FA منیژه مقصودی استادیار گروه انسان‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران Journal Article 2013 05 04 تلاقی دو فرهنگ شامانی و اسلامی را در جامعه ترکمن ایران می‌توان مشاهده کرد. این آمیختگی فرهنگی به طور مشخص در شیوه‌های گوناگون درمانگری بومی خود را نشان می‌دهد. شیوه‌های درمانگری بر وی طیفی از تغییرات و تفاوت‌ها جای می‌گیرند؛ در یک‌سوی طیف پرخوانی و سوی دیگر ایشانی قرار دارد که اولی به فرهنگ شامانی و دومی به فرهنگ اسلامی نزدیک است. در این مقاله به معرفی این دو شیوه درمانگری و مقایسه بین آنها می‌پردازیم. مطلب مورد تاکید این مقاله رابطه خاص و مستقیم میان درمانگر و نیروهای ماوراءالطبیعه و کمک گرفتن از این نیروها برای درمان بیمار است که در تعیین ماهیت شامانی شیوه پرخوانی، از اهمیت اساسی برخوردار است و شیوه پرخوانی را از شیوه ایشانی و دیگر شیوه‌های درمانگری بومی که رابطه مستقیم با نیروهای ماوراءالطبیعه را نفی می‌کنند، متمایز می‌سازد. سه نکته در درمانگران قابل بررسی است: 1) تعداد زنان درمانگر به طرز شگفت‌آوری بیش از مردان درمانگر است، 2) زنان درمانگر ترکمن جایگاه ویژه و مهمی در جامعه مردسالار ترکمن دارند و 3) تأثیرپذیری از ارزش‌های انقلاب اسلامی بر روی زنان درمانگر یکسان نبوده است، ایشان‌ها بسیار تأثیر پذیرفته‌اند درحالی‌که پرخوان‌ها کمتر تحت این تأثیرات قرار گرفته‌اند. https://ijar.ut.ac.ir/article_50846_0005f95b87510f9000525e83c12b0feb.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران 2251-8193 3 2 2014 02 20 بازشناسی سفال بومی ایران با رویکرد بوم‌شناسی فرهنگی 122 103 50847 10.22059/ijar.2014.50847 FA صمد سامانیان استادیار دانشگاه هنر تهران نگار کفیلی دانشجوی دکتری پژوهش هنر دانشگاه هنر تهران Journal Article 2013 07 08 شناخت پدید‌ه­‌های بومی با درک فعالیت‌های انسان در محیط پیرامونش امکان­پذیر است در این میان نمودهای مادی فرهنگ از به دلیل بر­طرف کردن نیازهای مختلف از جایگاه ویژه‌­ای برخوردارند. آنها اندیشه‌ها را از طریق عینیت‌بخشی انتقال می‌دهند و پنداره‌­های غیر­مادی را به شیوه‌های مادی نمایان می‌کنند. در میان دست­ساخته‌­های فرهنگی، سفالینه_­ها دارای اهمیت خاصی هستند. این مقاله جهت بازشناسی سفال بومی ایران با رویکرد بوم‌شناسی فرهنگی در استان‌های سیستان ­و ­بلوچستان (کلپورگان سراوان)، هرمزگان (شهوار و حکمی میناب)، کردستان (نوره و بوگه­بسی سقز)، گیلان (اسالم و سیاهکل) و مازندران (کلاگر محله جویبار) مولفه‌هایی چون مواد اولیه، مولفه‌های ­فنی، کیفیت‌های بصری، اهداف کاربردی و عملکردی، منابع انسانی تولید و ساختار فرهنگی و اجتماعی را مورد بررسی قرار داده است. این پژوهش به شیوه‌­ای توصیفی ـ تحلیلی و جمع‌آوری داده‌ها با روش کتابخانه­‌ای و میدانی صورت گرفته است. در بررسی سفال مناطق مذکور، با توجه با تفاوت‌های محیطی، مواد اولیه و فنون ساخت و امکانات و محدودیت‌های ناشی از آن، شاهد تنوع محصولات تولیدی نهایی هستیم. در نهایت سفالینه­های نهایی از لحاظ شکلی و نقش‌مایه‌های تزئینی تفاوت‌های بارزی دارند که با هویت‌های بومی پیوند می‌یابند. https://ijar.ut.ac.ir/article_50847_60157c49ea5b3d92553aab375d2525df.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران 2251-8193 3 2 2014 02 20 انسان‌شناسی قومی ـ زبانی مهاجرین هزاره در ایران 144 123 50848 10.22059/ijar.2014.50848 FA حسین میرزایی دکترای انسان‌شناسی دانشگاه اکس، مارسی فرانسه Journal Article 2013 09 21 قبیله‌گرایی، برخوردهای تعصبی میان گروه‌های انسانی، بروز خشونت‌های وحشیانه و سرباز کردن نفرت‌های ریشه‌دار قومی مذهبی و مواردی هستند که رسانه‌ها صرفا به برجسته کردن آنها می‌پردازند، بی‌آنکه توضیح و توجیه عمیقی ارائه کنند. این رویدادها به شکل‌های مختلف تا به امروز ادامه یافته‌اند و که سبب می‌شود بر هر آنچه رنگ و بوی قومیت دارد، مهر بی‌اعتباری زده شود. برای دست‌یابی به تنوع زیستی در جهان لازم است رویکردی را برای بازشناختن، درک و به رسمیت شناختن کنشگران تاریخی در پیش گرفت که در هر مجموعه‌های اجتماعی مورد اشاره در اسناد و کتاب‌ها جایی ندارند و حتی در پژوهش‌های انسان‌شناختی نیز به زحمت اشاره‌ای به آنها را می‌توان یافت. ما در این مقاله به دو موضوع اساسی انسان‌شناختی در مورد مهاجرین هزاره ساکن در ایران می‌پردازیم: ریشه‌های قومی هزاره‌ها و زبان هزاره‌ها. مفاهیم قومیت و زبان به عنوان دو عنصر هویت‌بخش یک جماعت، همواره مورد توجه پژوهشگران علوم اجتماعی و سیاسی بوده‌اند و مطالعه این دو می‌تواند به درک بهتر از این جامعه مهاجر در ایران بیانجامد و در سیاست‌گذاری‌ها راهگشا باشد. https://ijar.ut.ac.ir/article_50848_29ee2b1f48d5a4f5f83eb8c820b627a7.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران 2251-8193 3 2 2014 02 20 واحد مشاهده در تحقیقات کیفی 162 145 50849 10.22059/ijar.2014.50849 FA سید بیوک محمدی دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Journal Article 2013 05 25 هر تحقیقی از مجموعه فعالیت‌های مرتبط به هم تشکیل شده است؛ در یک‌سو نظریه و مفاهیم وابسته به آن و در سوی دیگر داده‌‌های متشکل از اجزایی قرار دارند که مورد مشاهده واقع شده‌اند. اهمیت واحد مشاهده در این است بر مبنای آن استنباط نظری و نتیجه‌گیری صورت می‌گیرد بنابراین درک ویژگی‌های واحد مشاهده ضروری است. این امر به ویژه در تحقیقات کیفی که واحد‌های مشاهده نسبت به تحقیقات کمی، از تنوع بیشتری برخوردارند و درعین‌حال مدیریت آنها نیازمند در نظر گرفتن نکته‌های جزئی است، از اهمیت بسیاری برخوردار است. در این مقاله ابتدا درباره ویژگی‌های واحد مشاهده مانند نقش واحد مشاهده در تحقیق، ارتباط آن با پرسش‌های پژوهش، اهمیت آن در نمونه‌گیری کیفی و تفاوت آن با سایر مفاهیم مشابه (واحد ثبت، شمارش و تجزیه و تحلیل) بحث می‌شود. سپس انواع واحدهای مشاهده و منابع آن در تحقیقات کیفی مانند اسناد و مدارک، داده‌های موجود، نتایج تحقیقات قبلی، وقایع و تفسیر آنها مورد بررسی قرار می‌گیرد. سرانجامرابطه داده‌ها با تجزیه و تحلیل، در تأثیر متقابل واحد‌های مشاهده در شکل‌دهی به تحلیل‌ها و تأثیر تحلیل‌ها بر چگونگی و انتخاب واحد‌های مشاهده بررسی می‌شوند. https://ijar.ut.ac.ir/article_50849_140347548839a3e04b0717d0a78586b3.pdf