فمینیسم و چالش‌های تاریخی در جریان‌های فکری انسان‌شناختی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی و مدرس مدعو دانشگاه مازندران

2 استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه مازندران

چکیده

از دیدگاه نظریه­ فمینیستی محدودیت­های ساختاری سبب حذف زنان از فرایند تولید دانش شده است. در طول تاریخ، تولید دانش، موضوع دانش و شناخت دانشمند حوزه­‌هایی مردانه انگاشته شده­‌اند. در این نوشتار با استفاده از مرور اسنادی و فراتحلیل تاریخچه­ علم انسان‌شناسی نشان می‌­دهیم که این رشته از پیش­داوری­‌ها و دیدگاه­‌های جنسیت­زده مصون نبوده و در دوران شکل‌گیری و تحول، بسته به پارادایم‌های مسلط تاریخی جهت­گیری کرده است. جریان فمینیسم در عرصه­ دانشگاهی، رشته­ انسان­شناسی را با چالش­های هستی­شناختی، معرفت‌شناختی و روش‌ش‌ناختی­ای مواجه ساخت که سبب تغییر بنیادین پارادایم‌های پیشین شده است. سه چالش عمده در این حوزه نفی ذات­انگاری زیستی­‌شناختی، نفی تفاوت­‌های جنسیتی مغزی- هوشی و رد نظریه­ حرم و سلطه­ جنسی نرینه در نخستی­‌ها بوده است. در نتیجه، رشته­ انسان­‌شناسی در دوران معاصر، تحت تأثیر سه چالش تاریخی فمینیستی، با کنار گذاشتن دیدگاه­‌های طبیعت­‌گرایانه و برساخت­گرایانه­، به تأیید ارتباط میان پیوند میان طبیعت و تربیت گرویده است.
 

کلیدواژه‌ها


اعزازی، شهلا (1385). فمینیسم و دیدگاه­ها، تهران: انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.

بیسلی، کریس (1385). چیستی فمینیسم: درآمدی بر نظریه­ فمینیستی، ترجمه­ محمدرضا زمردی، تهران: انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.

چالمرز، آلن (1387). چیستی علم: درآمدی بر مکاتب علم­شناسی فلسفی، ترجمه­ سعید زیباکلام، ‌تهران: انتشارات سمت.

رید، اولین (1384). فمینیسم و مردم­شناسی، ترجمه افشنگ مقصودی، تهران: نشر گل‌آذین.

زیبایی­نژاد، محمدرضا و سروستانی، ابراهیم (1387). «گفتمان فمینیستی در ایران؛ نگرش‌ها و تحلیل‌ها»، حوراء، شماره­ 27، تاریخ مراجعه 29 شهریور 1393، برگرفته از

ضیمران، محمد (1381). میشل فوکو، دانش و قدرت، تهران: نشر هرمس.

فکوهی، ناصر (1384). تاریخ اندیشه و نظریه­های انسان­شناسی، تهران: نشر نی.

فوکو، میشل (1386) اراده به دانستن، ترجمه­ نیکو سرخوش و افشین جهان­دیده، تهران: نشر نی.

قاراخانی، معصومه (1386). «دختران جوان و ارزش­های زنانگی (پژوهشی در میان دانش آموزان متوسطه شهر تهران)»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دوره­ 3، شماره­ی 9، صص 100-73.

کتاک، هانری فیلیپ (1386). انسان­شناسی: کشف تفاوت­های انسانی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.

کد، لورین (1382). معرفت­شناسی و فمینیسم، ترجمه­ فاطمه مینایی، ناقد، شماره­ی یکم، صص 166-160.

گرو، بنوات (1379). زنان از دید مردان، ترجمه­ محمد جعفر پوینده، تهران: انتشارات جام.

محمدپور، احمد (1390). روش تحقیق کیفی، ضد روش (1)، تهران: نشر جامعه­شناسان.

محمدپور، احمد؛ بوستانی، داریوش؛ صادقی، رسول؛ رضایی، مهدی (1388). «تحقیق فمینیستی: مبانی پارادایمی و مجادله­های انتقادی»، پژوهش زنان، دوره­ 7، شماره­ 21، صص 186-151

میل، جان­استورات (1379). انقیاد زنان، ترجمه­ علاءالدین طباطبایی، تهران: نشر هرمس

ناظری، احمدرضا (1372). «جسم پینه­ای و ارتباط آن با فرایندهای شنیداری»، مجله شنوایی­سنجی، دوره­ 2، شماره­ 1 و 2: صص 52-51.

نرسیسیانس، امیلیا (1383). مردم­شناسی جنسیت، تهران: نشر افکار.

وبر، ماکس (1382). روش­شناسیعلوماجتماعی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نشر مرکز.

واترز، ماری­آلیس (1381). پیشگفتار، در آرایش، مد و بهره­کشی از زنان، نوشته­ هاولین رید، ماری­آلیس واترز و جوزف هنسن، تهران: گل­آذین.

Alcoff, L. Potter, E. (1993). Feminist Epistemologies, New York: Routledge.

Ankney, C.D. (1992) "Sex Differences in Relative Brain Size: The Mismeasure of Woman, too?", InIntelligence, V. 16 (3-4): pp. 329-336.

Andersen, M.L. (2006) Thinking about Women: Sociological Perspectives on Sex and Gender, New York: Pearson.

Anderson, E. (1995). "Feminist Epistemology: An Interpretation and a Defense, Hypatia" In Journal of Feminist Philosophy, V. 10 (3): pp. 50-84.

Bakker, A.B.M. (2004). Introduction, in Bakker, A.B.M ed. Seeing and Knowing, Brepols Publication.

Bates, U. Denmark, F. Held, V. Helly, D. Hune, S. Lees, S. Pomeroy, S. Somerville, C. (2005). Women's Realities, Women's Choices, New York: Oxford University Press.

Borgata, E.F. Motgomery R.J.V (2000). Encyclopedia of Sociology, New York: Macmillan.

Butler, J. (2006). Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity,London: Routledge.

Carmichael, J.V. (2005). Whose Knowledge Is It Anyway? Feminist Epistemology and Science, Loren Pressley: University of South Carolina, Information Source LIS 620.

Code, L. (1981). "Is the Sex of the knower Epistemologically Significant?”, Metaphilosophy, V. 12: pp. 267-276.

Colvin, J.D (1986). Proximate Causes of Male Emmigration at Pubery in Rhesus Macaques, in Rawlins R.G. Kessler M.J. Eds. the Cayo Santiago Macaques, pp. 131-157, Albany: Sunny Press.

Cosgrove, K. Mazure, C.M. Staley, J.K. (2007). Evolving Knowledge of Sex Differences in Brain Structure, Function and Chemistry,Biological Psychiatry, V. 62 (8): pp. 847-855.

DeBeauvoir, S. (1989). the Second Sex, Translated by H.M. Parshley, New York: Vintage Books.

De Jardians, J. (2010). the Madame Curie Complex, New York: Feminist Press.

Duden, B. (1998). Woman beneath the Skin, translated by Thomas Dunlap, Harvard University Press.

Fadigan, L.M. Baxter, L.M. (1984). Sex differences and Social Organization in Free-ranging Spider Monkeys, Primates, 25(3): pp. 279-294.

Fausto Sterling, A. (2000). Sexing the Body (Gender Politics and the Construction of Sexuality), New York: Basic Books.

Fisher, H. (2009). the Female Mind: Biology of 21st Century Woman, in Nicholson J.O. Creedon P.J. Lloyd W.S. Johnson P.J, Eds. the Edge of Change: Women in the Twenty-First-Century, University of Illinois Press.

Frayer, D.W. Wolpoff, W.F. (1985). "Sexual Dimorphism", In Annual Review of Anthropology, V. 14: 429-473.

Haig, B. (1997). Feminist Research Methodology, In J.P. Keeves (Ed.), Educational research methodology and measurement (2nd ed.): pp. 297-302, New York: Pergamon.

Harding, J. (1998). Sex Acts: Practices of Femininity and Masculinity, London: Sage Publications.

Harding, S. (1986). the Science Question in Feminism, Ithaca: Cornell University Press.

Hartsock. N.C.M (1997). "Comment on Heckman's "Truth and Method: Feminist Standpoint Theory Revisited": Truth or Justice?", In Signs, V. 22 (2): pp. 367-374.

Hemelrijk C.K. Wantia J. Isler K. (2008). Female Dominance over Males in Primates: Self-Organisation and Sexual Dimorphism,PLoS ONE 3(7): e2678.

Koscik, T. Oleary, D; Moser, D.J. Andreason, N.C. Nopoulos, P. (2008). "Sex Differences in Parietal Lobe Morphology: Relationship to Mental Rotation Performance", In Brain and Cognition, V. 69 (3): 451-459

Linton, R. (1976).the Study of Man, in Lee P.C and Stewart R.S. Eds. Sex Differences, New York: Urizen Books.

Martin, E. (1987). the Woman in the Body: A Cultural Analysis of Reproduction, Boston: Beacon Press.

Marks, J. (1996). "the Anthropology of Science: Science as a Humanities", In Evolutionary Anthropology, V.5, pp. 6-10.

Mead, M. (1935). Sex and Temperament in Three Primitive Societies, New York: Dell.

Rahbari, L. (2013). "Feminism and Historical Challenges in Anthropology", In International Conference on Social Science Research, ICSSR, (e-ISBN 978-967- 11768-1-8), 4-5 June 2013, Penang, Malaysia.

Ramazanoglu, C. Holland, J. (2002). Feminist Methodology: Challenges and Choices, London: Sage

Reed, E. (1978). Sexism and Science, New York: Pathfinder (NY).

Rossiter, M. W. (1995). Women Scientists in America: Before Affirmative Action: 1940-1972, Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press.

Saladin, K. (2012). Anatomy & Physiology: The Unity of Form and Function, New York: McGraw Hill.

Slater, K.Y. Shafner, C.M. Aureli, F. (2009). "Sex Differences in the Social Behavior of Wild Spider Monkeys (Ateles Geoffroyi Yucatanensis)", In American Journal of Primatology, 71(1): pp. 21-29.

Smith, D.E. (1999). Writing the Social: Critique, Theory and Investigations, Toronto: University of Toronto Press.

Vance, C. (1991). "Anthropology Rediscovers Sexuality: A Theoretical Comment", In Social Science and Medicine, 33(May): 537-584.

Witt, C. (1995). "Anti-Essentialism in Feminist Theory", In Philosophical Topics 23 (2), pp. 321-344.

Wood, W. Eagly, A.H (2002). "a Cross-Cultural Analysis of the Behavior of Women and Men: Implications for the Origins of Sex Differences", In Psychological Bulletin, V. 128, No. 5: pp. 699-727.

Yllo, K. Bogard, M. (1988). Feminist Perspectives on Wife Abuse, California: Thousand Oaks