هویت زنانه و قومیت در تاریخ موسیقی تبریز از 1285 تا 1400

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دپارتمان مطالعات ترجمه دانشگاه آزاد تبریز- فارغ التحصیل کارشناسی ارشد اتنوموزیکولوژی- دانشگاه هنر تهران

2 گروه موسیقی، پردیس هنرهای زیبا، دانشکده هنر، دانشگاه تهران

چکیده

چکیده
ترک زبان‌های ساکن ایران و حوزه‌ی جغرافیاییِ آذربایجان، از دوران مشروطه تا عصر حاضر (1285- 1398)، تاریخی پر فراز و نشیب داشته‌اند. در این دوران، موقعیتِ هنر و فرهنگ – از جمله موسیقی و جریانات مربوط به آن، با جریانات جامعه در نوسان بوده است. در نگاه موازی به تاریخ اجتماعی و تاریخ موسیقی در این حوزه دو نکته‌ی بسیار مهم در رابطه با موسیقی و حضور زنان دیده می‌شود. نخست اینکه در دوران و شرایط مختلف، موسیقی در لایه‌های زیرین جامعه به حیات فرهنگی خود ادامه داده‌ و در هر زمان که امکان حضور در عرصه‌های اجتماعی مهیا بوده دوباره به شکل عمومی ظهور کرده است. دوم اینکه در راستای ساختن هویتِ فردی و اجتماعی، زنان از این موسیقی به عنوان یکی از عناصر فرهنگی کمک گرفته‌اند تا بتوانند حضور اجتماعی خود را تثبیت کنند. در این پژوهش که بر پایه‌ی تاریخ‌ نوشته‌های منتشر شده، اسناد گردآوری شده‌، آرشیو شخصی نگارندگان و همچنین گفتگو با هنرمندان مطلعِ در مورد موسیقی آذربایجانی انجام شده، ابتدا به طور اجمالی تاریخ و وقایع موسیقایی در بازه‌ی زمانی ذکر شده را با توجه به موضوع حضور زنان بازخوانی می‌کنیم. پس از آن به موقعیت‌ و فعالیت‌های زنان موسیقیدان در تاریخ آذربایجان به ویژه در تبریز می‌پردازیم. خواهیم دید یکی از راه‌های برساختِ شخصیت اجتماعی برای زنِ آذربایجانی، پرداختن به موسیقی بوده است و این موضوع را از منظر ساختاری و با تمرکز بر مفهوم هویت، مورد تحلیل قرار خواهیم داد.
کلید واژه: ، هویت اجتماعی، هویت فرهنگی، هویت زنانه، آذربایجان، تبریز، زنان موسیقیدان

کلیدواژه‌ها


ایمرانی، رافیق (1390). موغام تاریخی، تبریز: اختر.
چلبی، مسعود و یوسفی، علی (1380). «روابط بین قومی و تأثیر آن بر هویت اقوام در ایران»، فصلنامة مطالعات ملی، شمارة 8، صص 13-32.
حاجیانی، ابراهیم (1387). «نسبت هویت ملی با قهویت قومی در میان اقوام ایرانی»، مجلة جامعه‌شناسی ایران، شمار، 3، صص 143– 164.
حسینی بقانام، رضا (1397). «تبریزدن استانبولا اوزانان جاز یولو»، نشریة فرهنگی و اجتماعی بان، شمارة 3، صص 96-99.
رحیملی، الهام (1396). آذربایجان تبریز تیاتری، تهران: تک‌درخت.
رنجبر، محمود (1381). نمایش در تبریز، تبریز: سازمان اسناد ملی.
ریترز، جرج (1374). نظریه‌های جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: نشر علمی.
زهیری، علیرضا (1384). «چیستی هویت ملی»، علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم، شمار، 29: صص 29-50.
ستاری، جلال (1370). «هویت ملی و هویت فرهنگی»، هنر و معماری، شمارة 16، صص 11- 38.
سرداری‌نیا، صمد (1377). آذربایجان پیشگام جامعة مدنی، تبریز: سازمان چاپ و نشر هادی.
سرداری‌نیا، صمد (1381). تبریز شهر اولین‌ها، تبریز: کانون فرهنگ و هنر آذربایجان.
فاتح، مصطفی (1336). ۵۰ سال نفت ایران، چاپ اول، تهران: سهامی چهر.
فکوهی، ناصر (1381). «شکل‌گیری هویتی و الگوهای محلی، ملی و جهانی»، مجلة انجمن جامعه‌شناسی ایران، شمارة 4، صص 127-161.
کوزر، لوئیس (1367). زندگی و اندیشة بزرگان جامعه‌شناسی، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: علمی.
صفرزاده، فرهود (1384). هنرستان موسیقی تبریز، تبریز: ستوده.
عباسی، هاشم (1391). «سلماس دا گووک (یاللی) رقصی»، خبرنامة داخلی مؤسسة ائل بیلیمی، شمارة 42، صص 9-11.
عذاری، محمدحسن (1352). سرگذشت پنجاه‌سالة هنرمندان موسیقی ایران در آذربایجان، تبریز: علمیه.
ناهیدی، آذر (1398). «حلیمه سازاندا»، مجلة هنر و اقتصاد، شمارة 1، صص 24-27.
مرادی مراغه‌ای، علی (1381). از زندان رضاخان تا صدر فرقة دمکرات آذربایجان، تهران: اوحدی.
 
Brewer, M., & Yuki, M. (2007). Cultural and Social Identity. Handbook of Cultural Psychology, The Guilford Press, USA.