مردم‌ نگاری سیاسی احزاب سیاسی ایران: بررسی موردی احزاب سیاسی شهرستان فسا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه انسان‌شناسی دانشگاه تهران

2 دکترای جامعه‌شناسی دانشگاه تهران

چکیده

تاریخچه احزاب در جهان و در ایران نشان می دهد که پدیدة حزب پدیده‌ای مدرن است و قدمت آن در جهان به کمتر از یک قرن می رسد. در ایران نیز مستندات قانونی جهت شکل‌گیری احزاب را می‌توان پس از انقلاب مشروطیت و در اصل 21 قانون مشروطیت و به‌صورت صریح در اصل 26 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران پیدا کرد. لذا با توجه به قدمت احزاب اکنون می توان ساختار، مشروعیت و سیاست ورزی احزاب در ایران را مورد پرسش جامعه شناختی و انسان‌شناختی قرار داد. تحلیل های جامعه‌شناختی احزاب در ایران عمدتاً تحلیل‌های کلان‌نگر ، بزرگ‌دامنه، نظریه‌محور و کمی‌گرا بوده است و مطالعه و تحلیل احزاب ‌سیاسی در سطح تحلیل خرد و با تکیه بر مطالعة میدانی مورد توجه جدی نبوده است. در پژوهش حاضر تلاش شده است با استفاده از مطالعة مردم‌نگارانه، اجراگری و سیاست‌ورزی فعالیت حزبی احزاب سیاسی در شهرستان کوچک فسا تحلیل شود. این تحلیل با تمرکز بر چگونگی تشکیل حزب در شهرستان، وضعیت مشروعیت و نهادینه‌گی، شکل حضور آن‌ها در انتخابات، مسألة آموزش و تقابل آن‌ها با دیگر نیروها همچون نهاد قدرتمند قومیت صورت گرفته است و نتایج حاصل از مطالعه نشان می دهد که چگونه ساختار و نوع حضور احزاب در بستر خاص شهرستان فسا باعث انقطاع مردم و احزاب شده است. این پژوهش با تحلیل و نشان‌دادن رویکرد هیرارشی احزاب، وابستگی آن‌ها به مرکزیت و نقش آن‌ها در واسطه‌گری بین مردم و حکومت و تزریق ارزش‌های حاکمیت بین تودة مردم نشان می‌دهد که ناتوانی احزاب در انجام کارکردهای حزبی خود و تزریق ارزش‌ها در تودة مردم چگونه باعث شکاف بین مردم و حاکمیت می گردد.

کلیدواژه‌ها


فاضلی، اشرف‌السادات، عنایتی شبکلایی، علی و نجف‌زاده، مهدی (2009). «بررسی نگرش مردم به احزاب سیاسی در ایران»، پژوهش‌های ارتباطی، شمارة 16، صص 155-135
افهمی، بنفشه (1385). «بررسی مضامین و آموزه‌های سیاسی در کتاب‌های درسی دورة ابتدایی»، مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، شمارة 2، صص 7-28.
حسینی، حسین (1378). حزب و توسعة سیاسی، تهران: نشر آمون.
جاسبی، عبدالله و پریزاد، رضا (1394). «آسیب‌شناسی نقش نخبگان حزبی در عدم استمرار حزب جمهوری اسلامی»، پژوهش‌های انقلاب اسلامی، شمارة 15، صص 29-52.
چلبی، فائقه، ایزدی، رجب و هریسی‌نژاد، کمال‌الدین (2019). «کارکرد احزاب سیاسی در تنظیم روابط قوای حاکم: مطالعة تطبیقی نظام‌های انگلستان، آمریکا و ایران»، پژوهش‌های راهبردی سیاست، شمارة 27، صص 37-65.
شایگان‌فرد، فرهاد (1390). «بررسی جامعه‌شناختی فرهنگ سیاسی احزاب و سازمان سیاسی توسعه‌گرای ایران (در طول یک دهه از اواسط دهة 1370)»، علوم اجتماعی (دانشگاه علامه طباطبائی)، شمارة 55، صص 171-214.
صالحی، سید جواد (1393). «تحلیلی بر برنامه‌های درسی نظام آموزش عالی در افزایش جامعه‌پذیری سیاسی دانشجویان (مطالعة موردی: دانشجویان علوم سیاسی دانشگاه شیراز)»، پژوهش در نظام‌های آموزشی، شمارة 8، صص 127-148.
عباس‌زاده مرزبالی، مجید (1392). «عدم رشد احزاب و تأثیر آن در شکل‌گیری توسعه‌نیافتگی سیاسی در عصر پهلوی دوم»، جستارهای سیاسی معاصر، شمارة 4، صص 115-136.
قلجی، حسین و موسوی‌فرد، بابک (1393). «بازشناسی علل ناکارآمدی احزاب سیاسی در ایران براساس نظریة مبنایی Grounded Theory» رهیافت انقلاب اسلامی، شمارة 8، صص 43-66.
کتس، ریچارد اس و کراتی، ویلیام ج. (1395). دانشنامة سیاست حزبی، ترجمة محسن میردامادی و سید علیرضا بهشتی شیرازی، تهران: روزنه.
کشیشیان سیرکی، گارینه (1396). «فرهنگ و جامعه‌پذیری سیاسی در عصر اطلاعات»، رسانه و فرهنگ، شمارة 7، صص 173-213.
کولایی، الهه و مزارعی، یوسف (2016). «نوسازی و تحزب (مطالعة موردی: دولت هاشمی رفسنجانی)»، فصلنامة سیاست، شمارة 2، صص 403-421.
عالم، عبدالرحمن (1373). بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی.
قربانی، علیرضا و جمعه‌نیا، سکینه (2018). «نقش عوامل اجتماعی (خانواده، مدرسه و گروه همسالان) در جامعه‌پذیری دانش‌آموزان استان گلستان»، جامعه‌شناسی کاربردی، شمارة 2، صص 113-128.
مرشدی‌زاد، علی و جهاندار لاشکی، زینب (1394). «جامعه‌پذیری سیاسی در کتاب‌های آموزشی دانش‌آموزان مقطع دبیرستان بعد از انقلاب اسلامی»، مطالعات انقلاب اسلامی، شمارة 12، صص 47-62.
مسعودنیا، ابراهیم (1387). «مقایسة آگاهی سیاسی دانش‌آموزان شاهد و غیرشاهد دورة دبیرستان در استان اصفهان»، تعلیم و تربیت، شمارة 24، صص 59-78.
معین‌آبادی، حسین و سلطانی، اصغر (1394). «بررسی نقش دانشگاه در بهبود مؤلفه‌های آموزش سیاسی دانشجویان (مطالعة موردی: دانشگاه شهید باهنر کرمان)»، پژوهشنامة علوم سیاسی، شمارة 11، صص 67-94.
نجف‌پور، سارا، شهرام‌نیا، امیرمسعود و تدین‌راد علی (1394). «تبیین نقش تلویزیون و مطبوعات در رشد فرهنگ سیاسی مشارکتی (مطالعة موردی: دانش‌آموزان دبیرستانی شهر اصفهان)»، جامعه‌شناسی کاربردی، شمارة 2، صص 91-106
نورث، داگلاس، والیس، جان و وینگاست، باری (1397). خشونت و نظم‌های اجتماعی: چهارچوب مفهومی برای تفسیر تاریخ ثبت‌شدة بشر، ترجمة جعفر خیرخواهان و رضا مجیدزاده، چاپ دوم، تهران: نشر روزنه.
ملکی، امیر (1387). «بررسی آمادگی ذهنی دانشجویان مراکز دانشگاه پیام نور استان همدان برای مشارکت سیاسی»، پیک نور، شمارة 6، صص 5-13.
 
Armytage, R. (2018). Elite Ethnography in an Insecure Place: The Methodological Implications of “Studying Up” in Pakistan. Focaal, 82, 80-93.
Auyero, J. (2006). Introductory Note to Politics under the Microscope: Special Issue on Political Ethnography. Qualitative Sociology, 29(3), 257–259.
Baiocchi, G., & Connor, B. T. (2008). The Ethnos in the Polis: Political Ethnography as a Mode of Inquiry. Sociology Compass, 2(1), 139–155.
Basedau, M., & Stroh, A. (2008). Measuring Party Institutionalization in Developing Countries: A New Research Instrument Applied to 28 African Political Parties. SSRN Journal, 69, 1-28.
Bourdieu, P. (1973). Cultural Reproduction and Social Reproduction, London: Tavistock.
Desposato, S, W. (2006). Parties for Rent? Ambition, Ideology, and Party Switching in Brazil's Chamber of Deputies. American Journal of Political Science, 50(1), 62–80.
Downs, A. (1957). An Economic Analysis of Democracy, New York: Harper & Row.
Faucher, F. An Anthropology of Contemporary Political Parties: Reflexions on Methods and Theory Ephemera. Retrieved 2021 June, 28, from http://www.ephemerajournal.org/contribution/anthropology-contemporary-political-parties-reflexions-methods-and-theory.
Gains, F. (2011). Elite Ethnographies: Potential, Pitfalls and Prospects for Getting ‘Up Close and Personal. Public Administration, 89(1), 156-166.
Geertz, C. (1973). The Interpretation of Cultures, Basic books.
Gherghina, S. (2014). Shaping Parties’ Legitimacy: Internal Regulations and Membership Organisations in Post-Communist Europe. International Political Science Review, 35(3), 291–306.
Giovanni, S. (1976). Parties and Party Systems: A Framework for Analysis, Cambridge: Cambridge University Press.
Gramsci, A., & Forgacs, D. (2003). The Gramsci Reader: Selected writings, 1916-1935, Princeton, N. J.: Recording for the Blind & Dyslexic.
 
Hellmann, O. (2011). A Historical Institutionalist Approach to Political Party Organization: The Case of South Korea. Government and Opposition, 46(4), 464-484.
Hockey, J., & Forsey., M. (2020). Ethnography is not Participant Observation: Reflections on the Interview as Articipatory Qualitative Research. The Interview (pp. 69-87), Routledge.
Jackson, P, T. (2008). Can Ethnographic Techniques Tell Us Distinctive Things about World Politics? International Political Sociology, 2(1), 91–93.
 

Kolstø, P., & Tyldum, G. (2006). Common Values and Social Cohesion in Ethnically Divided Societies. Ethnicity Studies/Etniskumo Studijos, (1),  121-146.

 
 
McMenamin, I., & Gwiazda, A. (2011). Three Roads to Institutionalization: Vote, Office and Policy Seeking Explanations of Party Switching in Poland. European Journal of Political Research, 50(6), 838–866.
Power, T. J., & Cyr, J. M. (2009). Mapping Political Legitimacy in Latin America. International Social Science Journal, 60(196), 253–272. DOI: 10.1111/j.1468-2451.2010.01718.x.
Przeworski, A. (1975). Institutionalization of Voting Patterns, or is Mobilization the Source of Decay? American Political Science Review, 69(1), 49–67.
Rhodes, R. A. W. (1997). Understanding Governance: Policy Networks, Governance, Reflexivity and Accountability, Open University Press.
Schatz, E. (Ed.). (2013). Political Ethnography: What Immersion Contributes to the Study of Power, University of Chicago Press.
 
Schumpeter, Joseph A. Capitalism, socialism and democracy. routledge, 2010.
 
Van Hulst, M. J. (2008). Quite an Experience: Using Ethnography to Study Local Governance. Critical policy analysis, 2(2), 143-159.
Viveiros de Castro, E. (2004). Perspectival Anthropology and the Method of Controlled Equivocation. Tipití: Journal of the Society for the Anthropology of Lowland South America, 2(1), 1-21.
Joseph, Lauren, Matthew Mahler, and Javier Auyero, eds. New perspectives in political ethnography. New York: Springer, 2007.
 
Kuroda, Y. (1965). Sociability and Political Involvement. Midwest Journal of Political Science 9(2), 133-147.