فرهنگ موسیقایی مجالس زنانه تهران: مطالعه‏ ی موردی روضه‏ خوانی و مداحی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد دانشکده‌ هنرهاى نمایشى و موسیقى، پردیس هنرهاى زیبا، دانشگاه تهران

2 استادیار دانشکده‌ هنرهاى نمایشى و موسیقى، پردیس هنرهاى زیبا، دانشگاه تهران

چکیده

پژوهش حاضر متمرکز بر درک جایگاه و کارکرد موسیقی در مجالس مذهبی زنانۀ شهر تهران است. همگام با تحلیل موسیقایی و ارائۀ دسته‌بندی این مجالس با محوریت موسیقی (آوازی یا آواز به همراه ساز) تلاش شده است تا نقش کلیدی موسیقی در این جلسات و شکل‌گیری آن‌ها بررسی شود. پس از بررسی مناطق گوناگون شهر تهران، محلۀ سنگلج به‌علت داشتن بافت فرهنگی و طبقاتی متنوع و همچنین تحولات فرهنگی-اجتماعی منطقه در سال‌های اخیر به‌عنوان میدان پژوهش انتخاب شد. در این پژوهش از روش مردم‌نگاری از طریق مشاهدۀ مشارکتی استفاده شد و با شرکت در جلسات و مصاحبه با افراد شرکت‌کننده، روش تحقیق کیفی به شکل مطالعۀ موردی به‌عنوان ابزاری برای فهم موضوع در بازۀ زمانی مشخص چهارده ماه به‌کار رفت. به این ترتیب که در تمامی مراسم‌های مبتنی بر تقویم شیعی (اعم از سور و سوگ) مشاهدۀ مشارکتی انجام شده است. در بخش پیشینۀ تاریخی از روش مطالعۀ کتابخانه‌ای و بررسی اسناد، سفرنامه‌ها و روزنامۀ خاطرات استفاده کردیم. به‌منظور بررسی و تحلیل موسیقایی، قطعات خوانده‌شده در این مراسم، آوانگاری و دسته‌بندی شدند. همچنین برمبنای تحلیل داده‌ها، طبقه‌بندی هیئت‌های زنانه با توجه به موسیقی صورت گرفت. به‌علت ملاحظات مذهبی و سنتی مبنی بر ممنوعیت خواندن زنان در جامعۀ ایران، مناسک و آیین‌های زنانه به دور از رسانه، دوربین و ضبط و پخش عمومی برگزار می‌شود. با وجود چند پژوهش انجام‌شده درمورد مجالس مذهبی زنانه، پژوهش حاضر با درنظرگرفتن موسیقی به‌عنوان بخش اصلی این مراسم، از زاویه‌ای جدید به این مجالس می‌پردازد.
 

کلیدواژه‌ها