مطالعۀ انسان‌شناختی عملکرد مسجد در زندگی روزمرۀ زنان سالمند در شهر تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری مردم شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه مردم شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران. ایران

چکیده

هدف مقاله حاضر مطالعۀ­ نقش و جایگاه مسجد در زندگی روزمرۀ زنان سالمند، از منظر موقعیت­‌هایی است که این مکان اجتماعی-مذهبی برای آن‌ها خلق می­‌کند. این پژوهش روابط، فعالیت و مشارکت اجتماعی زنان سالمند را در مساجدِ واقع در مناطق 12 و 14 شهر تهران مورد مطالعه قرار داده است. پرسش‌های محوری پژوهش این است که مساجد چگونه و بر اساس کدام‌یک از عملکردهای خود زمینه را برای حضور زنان سالمند فراهم آورده است؟ نقش مساجد در مشارکت فعال اجتماعی زنان سالمند چیست؟ و مسجد چه تأثیری در سبک زندگی زنان سالمند دارد؟ پژوهش حاضر به روش مردم‌نگاری انجام شده است و داده‌های میدان با فنون مشاهده مشارکتی و مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری شده‌اند؛ و تفسیر داده‌ها به روش تحلیل محتوای کیفی صورت پذیرفته است. یافته‌­های پژوهش نشان می­‌دهد که حضور مستمر در مساجد برای زنان سالمند جزئی از فعالیت‌های زندگی روزمرۀ آن‌ها شده است، تا جایی که زندگی روزمره خویش را بر اساس عملکردهای مسجد نظم زمانی می‌بخشند. همچنین مسجد برای آن‌ها به کانونی برای گردهمایی، فعالیت‌­های اجتماعی و دینی تبدیل شده است و زنان سالمند در مسجد مشارکت اجتماعی و فعالیت‌­های خیرخواهانۀ قابل توجهی دارند. داده‌های میدانی حاکی از آن است که این فعالیت‌ها در زندگی شخصی و اجتماعی زنان سالمند تأثیر درخور اعتنایی داشته است، من‌جمله: آگاهی یافتن به توانایی‌های خویش، احساس مفید بودن، عزت نفس، دست‌یابی به استقلال و بازیافتن شأن و منزلت اجتماعی. مجموعِ این دستاوردها موجب احساس تعلق زنان به مسجد و دلبستگی به مکان آن شده است.

کلیدواژه‌ها