آوای هالی: عاملیت قالی در روستای دویدوخ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشکده هنر، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات

چکیده

انسان‌شناسی هنر، رویکردی مردم‌شناختی است که هنر را در زمینۀ جامعۀ تولیدکنندۀ آن مطالعه می‌کند و بر آن است که بررسی هنر جامعه‌ای خاص، بیشتر در ارتباط با جایگاه آن در همان جامعه امکان‌پذیر باشد و فهم آن نیز در جایی که تولید شده است، با درک و فهم اعضای جوامع دیگر تفاوت دارد. در این پژوهش، با مطالعه‌ای مردم‌نگارانه، بعد عاملیت قالی که در زبان ترکمنی بدان «هالی» می‌گویند، در روستای دویدوخ بررسی و تحلیل‌های کیفی انجام شد. داده‌های تحقیق، با انجام مصاحبه، مشاهده و بررسی کتابخانه‌ای و الکترونیکی جمع‌آوری شدند. پرسش اصلی پژوهش آن است که هنر به‌ویژه قالی (دوروی ابریشمی) چه نقشی در تعاملات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی روستای دویدوخ ایفا می‌کند و هنرمند در این راستا چه نقشی دارد. نتایج نشان می‌دهد قالی در عین رقابت، سبب انسجام و اتحاد افراد جامعه بوده و به نوعی یکی از حلقه‌های اتصال آنان با یکدیگر است. هنر و هنرمند در این جامعه معادل کار (آیش) و کارگر (ایشلی/ایشچی) است. هنرمند جایگاه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دارد. مهارت در نوع بافت، کیفیت بافت و مواد اولیه موجب متمایزشدن این محصول در ایران و جهان شده است و همین امر هنرمند را ترغیب کرده است تا در حفظ این تمایز کوشش کند. علاوه بر اینکه قالی منبع اصلی درآمد اهالی روستا است، یکی از مهم‌ترین عوامل حفظ و انتقال هویت قومی و تاریخی نیز هست. البته در سال‌های اخیر تغییرات و تحولات در نوع نقوش قالی‌ها روی داده و اغلب سلیقۀ خریداران بر آن تأثیر گذاشته ‌است. با این وجود ، هنرمند روستای دویدوخ با خلق شی‌ء هنری خاص موجب رونق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می‌شود.

کلیدواژه‌ها