مناسک پاگشایی یک درمانگر: مطالعه مردم‌نگارانه چالش‌های دوران رزیدنتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه مردم‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگا یزد، یزد، ایران

10.22059/ijar.2026.406673.459946

چکیده

هدف: دوران گذار رزیدنتی و تحصیل در این مقطع تحصیلی به صورت تمام وقت است و ساعات کاری مشخصی در این مسیر برای رزیدنت‌ها تعیین‌ شده است. نکته حائز توجه این امر است که با وجود مشخص بودن حداقل کشیک‌های هر رزیدنت، هیچ حداکثری برای این کشیک‌ها و حضور فعال رزیدنت در بیمارستان تعریف نشده است. ازاین‌رو این دوران به عنوان مرحله‌ای دشوار نه تنها با فشار روانی و بار سنگین مسئولیت همراه است، بلکه رزیدنت را با چالش‌های زیادی روبه‌رو می‌سازد که می‌تواند بر هویت حرفه‌ای وی و سلامت جسمانی و روانی دانشجویان پزشکی اثر منفی بر جای گذارد. ازاین‌رو مطالعه حاضر به واکاوی چالش‌ها و تجربیات رزیدنت‌ها در دوران گذار شغلی در بیمارستان‌های آموزشی می‌پردازد.
روش‌شناسی: این تحقیق به روشی مردم‌نگارانه انجام گرفت و داده‌ها از طریق مشاهده مستقیم، مشاهده همراه با مشارکت و گفتگو عمیق و غیررسمی در دو بیمارستان آموزشی واقع در مناطق مختلف شهر یزد در طول سال‌های 1404-1403 گردآوری شد. در این مطالعه از روش نمونه‌گیری در دسترس استفاده گردید و جمع‌آوری داده‌ها تا رسیدن به  اشباع داده ادامه یافت. در ادامه روایت‌های کلی از چالش‌های موجود که رزیدنت‌ها در زیست روزمره خویش با آن روبه‌رو هستند با استفاده از روش جیمز اسپردلی ارائه گردید و براساس رویکرد سه مرحله‌ایِ تحلیل قلمرویی، گونه‌ای و مؤلفه‌ای تحلیل شد تا لایه‌های معنایی پنهان این پدیده آشکار شود. برای قابلیت اعتماد یافته‌های پژوهش نیز از استراتژی مشارکت بلند مدت و تکراری در میدان، جمع‌آوری اطلاعات از طریق مصاحبه و مشاهده و طراحی سوالات مصاحبه و استخراج کدها در جریان پیشرفت کار، استفاده شده است. در نهایت به منظور تحلیل یافته‌ها، نظریه مناسک پاگشایی یا گذار جنپ و ترنر استفاده گردید.
یافته­ها: براساس روایت‌های برآمده از دوران رزیدنت بودگی؛ پنج قلمرو با مضامینی نظیر تجربه بی‌خوابی‌های مکرر، محدودیت‌های دسترسی به غذا، کنار آمدن با مرگ بیماران، مسیر طولانی پزشک شدن، حجم بالای مطالب درسی به همراه ارزیابی مستمر و به دوش کشیدن مسئولیت‌های سنگین در بیمارستان استخراج شد. در تحلیل گونه‌شناسی، قلروهای شناسایی شده و مضامین خلق شده براساس رابطه معنایی که با یکدیگر دارند به شیوه نظام‌مند مرتب شدند و کدهایی چون؛ کنار آمدن با فرسایش تحصیلی، تنش نقشی، رنجِ بدون شیون، فقدان بهداشت تغذیه و خواب و چرخۀ بی‌پایان ارزیابی و یادگیری خلق گردید. در نهایت در مرحله مولفه‌ای تمام قلمروها و گونه‌های شناسایی شده، زیر مضمون فرهنگیِ مناسک پاگشایی یک درمانگر قرار گرفتند.
نتیجه‌گیری: رزیدنت‌ها در طول دوران رزیدنتی دشواری‌های زیادی را تجربه می‌کنند. این موارد عملکرد حرفه‌ای و شخصی رزیدنت‌ها را متأثر می‌سازد. برخی از این دشواری‌ها نظیر کنار آمدن با مرگ بیمار، حجم بالای مطالب درسی و سال‌های طولانی تحصیل جز جدایی‌ناپذیر حرفه و مسئولیت پزشکی است. اما بخشی از این چالش‌ها جز ذاتی دوران رزیدنت‌بودگی تلقی نمی‌شوند و نیازمند انجام اصلاحات ساختاری در نظام آموزش پزشکی هستند که هم کیفیت آموزشی حفظ گردد و هم بین کار و زندگی رزیدنت تعادل برقرار شود. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A healer’s rites of passage: An ethnographic study of residency challenges

نویسنده [English]

  • Hamideh Shiri
Assistant Professor, Faculty of Social Sciences, Yazd University, Yazd, Iran
چکیده [English]

 
Purpose- The residency period is a transitional phase involving full-time education with definite working hours for residents. A critical point to note is that although a minimum number of shifts is specified for each resident, no maximum limit is defined for these shifts or for the resident's active presence in the hospital. Consequently, this period is regarded as a demanding stage characterized not only by psychological pressure and a heavy burden of responsibility, but also by numerous challenges that can negatively impact professional identity as well as the physical and mental health of the medical students. The present study aims to investigate the challenges and experiences of residents during their occupational transition in teaching hospitals.
Methodology- This research was conducted using an ethnographic approach. Data were collected through direct observation, participant observation, and deep, informal conversations in two teaching hospitals located in different districts in the city of Yazd during the years 2024-2025. Available sampling was employed in this study, and data collection continued until data saturation was reached. Subsequently, general narratives regarding the challenges residents encounter in their daily lives were presented using James Spradley’s method. These were analyzed based on the three-stage approach of domain, taxonomic, and component analysis to reveal the hidden semantic layers of the phenomenon. To ensure the trustworthiness of the research findings, strategies such as long-term and repetitive engagement in the field, data collection through interviews and observations, as well as the designation of interview questions and extraction of codes during the progress of the work were utilized. Finally, Van Gennep and Turner’s theory of rites of passage was employed to analyze the findings.
Findings- Based on narratives emerging from the residency experience, five domains were identified with themes such as experiencing recurrent sleeplessness, limitations in food access, coping with patient mortality, the lengthy path to becoming a physician, the high volume of academic tasks coupled with continuous assessment, and carrying heavy responsibilities in the hospital. In the taxonomic analysis, the identified domains and created themes were systematically arranged based on their semantic relationships, resulting in codes such as coping with academic burnout, role strain, suffering without lamentation, lack of nutritional and sleep hygiene, and the endless cycle of assessment and learning. Finally, in the component analysis stage, all identified domains and taxonomies were placed under the cultural sub-theme of the rites of passage of a healer.
Conclusion- Residents experience numerous difficulties throughout the residency period. These issues affect both the professional and personal performance of residents. While some of these difficulties, such as coping with patient death, the high volume of academic tasks, and the long years of study, are inseparable parts of the medical profession and responsibility, others are not considered intrinsic to the state of being a resident. These challenges require structural reforms in the medical education system to ensure that educational quality is maintained while establishing a work-life balance for residents

کلیدواژه‌ها [English]

  • Teaching hospital
  • Healer
  • Resident
  • Ethnography
  • Passage rite

مراجع

ادیب، یوسف؛ اسکندر، فتحی‌آذر و دستوری، رامین (1396). تبیین تجربه فرسودگی تحصیلی در دانشجویان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز. مجله تحقیقات کیفی در علوم سلامت، 6(1): 48-35.
بوی، فیونا. (1394). مقدمه‌ای بر انسان‌شناسی دین. ترجمۀ مهرداد عربستانی، تهران: نشر افکار.
چگینی، علیرضا؛ قلعه‌بندی، میرفرهاد و علوی، کاوه (1395). کیفیت خواب در دستیاران تخصصی پزشکی و ارتباط آن با سلامت عمومی. روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، 22(1)، 57-50.
طاهری پریسا؛ خدابخشی، حوریه؛ اعتماد، کورش و محمدی، مریم (1398). تأثیر آموزش بهداشت خواب، بر کیفیت خواب و سلامت عمومی زنان سالمند دارای اختلال خواب در شهر بیرجند در سال ۱۳۹۵. سالمند: مجله سالمندی ایران، ۱۴(۲)، 259-248.
فکوهی، ناصر. (1393). تاریخ اندیشه و نظریه‌های انسان‌شناسی. تهران: نشر نی.
فلیک، اووه. (1397). درآمدی بر تحقیق کیفی. ترجمۀ هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
کاظمی، سیمین (1401). چرا پزشکان مهاجرت می‌کنند؟ دیدگاه‌ها و تجربیات دانشجویان پزشکی دوره کارورزی. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 17(33)، 335-363.
کرسول، جان. (1391) پویش کیفی و طرح پژوهش انتخاب از میان پنج رویکرد (روایت پژوهی، پدیدارشناسی، نظریه داده بنیاد، قوم نگاری، مطالعه موردی). ترجمه حسن دانایی فرد، حسین کاظمی. تهران: صفار.
مقصودی، منیژه و چاووشی، سید محمد (1396). نانسی شپرهیوز و موقعیت بدن در عصر جهانی شدن. پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، 7(2)، 70-51.
نی‌ساز، محمدصالح (1403). مسائل کاری دوره دستیاری تخصصی پزشکی: واکاوی زیست‌جهان و پیچیدگی‌های ساختاری-سازمانی دوره رزیدنتی. پایان نامۀ کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تهران.
ودادهیر، ابوعلی و اشراقی، سمیه (1398). گرایش به مهاجرت به خارج در جامعه پزشکی ایران: مطالعه کیفی. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 25(2)، 42-23.
ودادهیر، ابوعلی؛ امیدوار، نسیرین؛ رفیع‌فر، جلال‌الدین و جوان محجوب دوست، سارا (1395). مطالعة قومنگارانة غذاهای محلی در شهرستان فومن: پژوهشی در مردم‌شناسی غذا و تغذیه. مطالعات اجتماعی ایران، 9(4)، 138-107.
Amini, M. J., Shafiee, A., Mirhoseini, M. S., Mohammaditabar, M., Salehi, S. A., Abdarian, Gh., Sadeghi, D., Tajvidi, M., Bakhtiyari, M., & Bahadorimonfared, A. (2024). Prevalence of depression and anxiety in orthopedic residents: a systematic review and meta-analysis. BMC medical education, 24(1), 1261.
Assadpour, N., Alazmani-Noodeh, F., Baniyaghoobi, F., Shafiei Kisomi, Z., Bahrami, M., Ghasemnegad, S. M., & Ranjbar, H. (2025). Factors influencing quality of professional life and perceived bullying among medical residents in Iran. BMC Medical Education, 25(1), 217. (in Persian)
Collier, V.U., McCue, J.D., Markus, A.C., et al. (2002). Stress in Medical Residency: Status Quo after a Decade of Reform?. Annals of Internal Medicine, 136, 384-390.
De Hert, S. (2020). Burnout in healthcare workers: prevalence, impact and preventative strategies. Local and regional anesthesia, (13), 171-183.
Farhat, K., Obradovic, A., Siebert, A., Tun, H. N., Noch, E. K., & Kwan, J. M. (2025). Evaluating factors impacting early career physician-scientists’ decisions to continue research careers in the United States of America. BMC medical education, 25(1), 564.
Fiorelli, A. I., & Pêgo-Fernandes, P. M. (2025). Medical Residency–where we are and future challenges. Sao Paulo Medical Journal, 143(4), e20251434.
Gharebaghi, R., Heidary, F., & Pourezzat, A. A. (2022). Serial deaths of young trainee physicians in Iran during COVID-19 pandemic; messages to policy makers. Frontiers in health services, 2, 1-6. (in Persian)
Hammersley, M., & Atkinson, P. (2019). Ethnography: Principles in practice. New York: Routledge.
Heidari, A. A., Dadgar Moghaddam, M., & Ebrahimi Garoui, H. (2021). Challenges of general medical education (extern and intern) in school of medicine, Mashhad University of Medical Sciences. Horizon of Medical Education Development, 12(3), 35-49. (in Persian)
Khaqan, H. A., Jabran, A., Rehman, H. A. U., Nawaz, A., Hassan, L., Haider, M. A., Zia, M. U., & Fauzan, A. (2023). Grievances of Post Graduate Residents in Their Training: An Observational and Cross-sectional Study. Journal of Scientific Research and Reports, 29(10), 29-34.
Lebensohn, P., Dodds, S., Benn, R., Brooks, A. J., & Birch, M. (2013). Resident wellness behaviors. Fam Med, 45(8), 541-549.
Lockley, S. W., Cronin, J. W., Evans, E. E., Cade, B. E., Lee, C. J., Landrigan, C. P., Rothschild, J. M., Katz, J. T., Lilly, C. M., Stone, P. H., & Aeschbach, D. (2004). Effect of reducing interns' weekly work hours on sleep and attentional failures. New England Journal of Medicine, 351(18), 1829-1837.
McDonald, W. G., Martin, M., & Salzberg, L. D. (2018). From Medical Student to Medical Resident: Graduate Medical Education and Mental Health in the United States. In C. Smith (Ed.), Exploring the Pressures of Medical Education from a Mental Health and Wellness Perspective (pp. 145-169). IGI Global Scientific Publishing.
Mejia, A., Pizurki, H., & Royston, E. (1979). Physician and nurse migration. Analysis and policy implications. Report of a WHO Study (pp. xiv+-476).
Mizuno, A., Tsugawa, Y., Shimizu, T., Nishizaki, Y., Okubo, T., Tanoue, Y., Konishi, R., Shiojiri, T., & Tokuda, Y. (2016). The impact of the hospital volume on the performance of residents on the general medicine in-training examination: a multicenter study in Japan. Internal Medicine, 55(12), 1553-1558.
Parvizi, F., Salehi, A., Seghatoleslam, A., Kia, M., & Pope, M. (2025). Factors affecting the migration intention in medical students in Shiraz; south of Iran: a cross sectional study. BMC Medical Education, 25(1), 1-8. (in Persian)
Prasad, B., & Arora, V. M. (2024). Sleep and Wellness in Residency-Embracing the Shift. JAMA Network Open, 7(10), 1-3.
Qutoshi, S. B. (2024). Ethnography: A Method of Research and Genera of Writing for Informing, Reforming and Transforming Lives. Journal of education and educational development, 11(2), 323-331.
Rahimi, B., Nemati, A., Tadayon, B., Samadpour, M., & Biglarkhani, A. (2024). Challenges and solutions of medical residency: the example of Iran. BMC Health Services Research, 24(1), 1-10. (in Persian)
Shakiba, S., Sharifi, A., Hashemi, F., Mazinani, Z., Sorouri, M., Reza, A., Safarpou, E.S., Soltani, F., Merat, S., Ghanbari10, R., & Poustchi11, H. (2025). Exploring the Prevalence of Burnout in Medical Residents: Socio-Demographic and Job Characteristics as Predictors in Iran. The Indonesian Journal of Occupational Safety and Health, 14(1), 23-33. (in Persian)
Skemiene, L., Ustinaviciene, R., Piesine, L., & Radišauskas, R. (2007). Peculiarities of medical students' nutrition. Medicina, 43(2), 45-52.
Soltanizadeh, A., Okhovati, M., Shafian, S., Ilaghi, M., Behjati, Y., Karamoozian, A., Rezazadeh, H., & Bahaadinbeigy, K. (2025). Residency training or migration: a multi-centric study exploring the willingness to migrate among medical residents in Iran. BMC Medical Education, 25(1), 362. (in Persian)
Soqia, J., Alameer, M. B., Yakoub‐Agha, L., Zerez, N., Hanbli, A., Al‐shafie, M., Mohamad, L., Samaan, J., Hamdan, D., Almouselli, A. and Wazzan, M.H. (2025). Challenges of poor sleep quality and mental health issues among Syrian medical residents in 22 major hospitals across Syria. Journal of Sleep Research, 34(4), e14469
Spradely, P. J. (1980). Participant Observation. New York: Holt, Rinehart and Winston.
Turner, V. W. (1998). Liminalität und Communitas. In Ritualtheorien: Ein einführendes Handbuch (pp. 251-262). Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften.
Walker, L. O., &Avant, K. C. (2005). Strategies for Theory Construction in Nursing. Appleton-centurycrofts: NorwalK.
 
پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران
دوره 15، شماره 2 - شماره پیاپی 28
پایگاه‌های نمایه‌کننده
اسفند 1404
صفحه 154-171

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار