بازخوانی امر زیبا و امر والا در ترانه‌های بختیاری بر اساس نظریة ادموند برک (مطالعة موردی آثار مسعود بختیاری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه گرافیک دانشکده هنر دانشگاه شهید چمران اهواز

2 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد دانشکده هنر دانشگاه شهید چمران اهواز

10.22059/ijar.2026.407474.459951

چکیده

هدف- ترانه‌های عامیانة بختیاری ایران ، نقشی حیاتی در حفظ هویت فرهنگی و تقویت انسجام اجتماعی در میان مردمان این قوم دارند. پژوهش حاضر با هدف واکاوی جلوه‌های امر والا و امر زیبا در ترانه‌های بختیاری و  بر اساس نظریة زیبایی‌شناسی ادموند برک (۱۷۵۷/2008) انجام شده است. این مطالعه با تمرکز بر آثار مسعود بختیاری (بهمن علاءالدین) به عنوان یکی از برجسته‌ترین چهره‌های موسیقی محلی بختیاری، در پی پاسخ به این پرسش اساسی است که ترانه‌های بختیاری در بستر فرهنگی و زبانی این قوم چگونه بازنمایی شده و این بازنمایی چه نسبتی با تجربة زیسته جامعة ایلی و نیز  مفاهیم بنیادین زیبایی‌شناسی برک دارد؟
روش‌شناسی- این پژوهش با رویکردی کیفی و به شیوة تحلیل محتوای، ۱۵ ترانه از آلبوم‌های مسعود بختیاری بر اساس مؤلفه‌های نظریه برک که امر والا را با عناصری چون، ترس لذت‌بخش، ابهام، عظمت، قدرت و نامتناهی‌بودن؛ و امر زیبا با ویژگی‌های لطافت، تناسب، ظرافت و انسجام صورت‌بندی‌ کرده؛ نگارش شده است. نحوة انتخاب ترانه‌ها بر مبنای معیار محبوبیت، غنای موضوعی و حضور پایدار آنها در حافظه جمعی مردمان جامعة بختیاری و نیز مشاهدات میدانی نگارندگان بوده است.
یافته‌ها- پژوهش انجام شده نشان داد که در ترانه‌های بختیاری از رهگذر پیوند با جغرافیای کوهستانی زاگرس و فرهنگ کوچ‌نشینی، تجربة والا عمدتاً در قالب مضامین مرگ، جدایی، عظمت کوهستان و شکوه عشق ایلی باز آفرینی شده و در مقابل، جلوه‌های امر زیبا در توصیف طبیعت لطیف، معشوق زمینی، آیین‌های عاشقانه و ظرایف زندگی روزمره معنا پیداکرده است. این موضوع دیالکتیک پیچیده‌ای را آشکار می‌کند که در این ترانه‌ها میان والایی و رنج و زیبایی و عشق وجود دارد؛ دیالکتیکی که نه تنها بازتاب ساختار دوگانه‌انگاری فرهنگ این مردم به عنوان بخشی از فرهنگ ایرانی  است، بلکه تجربة زیبایی‌شناختی منحصربه‌فردی را ایجاد می‌کند که در آن لذت از دل رنج، و والایی از متن زیبایی زاده می‌شود.
نتیجه‌گیری- نتایج این مطالعه ضمن اعتبارسنجی کاربست نظریة ادموند برک در بستر فرهنگ ایرانی، نشان می‌دهد که ترانه‌های بختیاری از بیانی محلی فراتر رفته و از طریق یک تعامل پویا از امر والا و امر زیبا نشان می‌دهند که ترانه‌های محلی ایران ظرفیت آن را دارند که در مطالعات میان‌رشته‌ای زیبایی‌شناسی، انسان‌شناسی فرهنگی و ادبیات تطبیقی به مثابة متونی چندلایه و جهان‌شمول مورد توجه قرار گیرند

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Reinterpreting the beautiful and sublime in Bakhtiari songs based on Edmund Burke's theory (Case study of Masoud Bakhtiari's works)

نویسندگان [English]

  • mansour kolahkaj 1
  • Neda hosseinizadeh 2
1 دانشیار گروه گرافیک دانشکده هنر دانشگاه شهید چمران اهواز
2 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد دانشکده هنر دانشگاه شهید چمران اهواز
چکیده [English]

Purpose- Iranian Bakhtiari folk songs play a vital role in preserving cultural identity and strengthening social cohesion among the people of this tribe. The present study aims to explore the manifestations of the sublime and the beautiful in Bakhtiari songs and is based on Edmund Burke's (1757/2008) aesthetic theory. Focusing on the works of Masoud Bakhtiari (Bahman Alaeddin) as one of the most prominent figures of Bakhtiari folk music, this study seeks to answer the fundamental question of how Bakhtiari songs are represented in the cultural and linguistic context of this tribe and what is the relationship between this representation and the lived experience of the tribal society as well as the fundamental concepts of Burke's aesthetics?
Methodology- This study, with a qualitative approach and content analysis, analyzed 15 songs from Masoud Bakhtiari's albums based on Burke's theory components that define the sublime with elements such as pleasurable fear, ambiguity, grandeur, power, and infinity; And the beautiful is formulated with the characteristics of tenderness, proportion, elegance and coherence; it has been written. The method of selecting the songs was based on the criteria of popularity, thematic richness and their lasting presence in the collective memory of the people of the Bakhtiari community as well as the field observations of the authors.
Findings- The research conducted showed that in Bakhtiari songs, through the connection with the mountainous geography of the Zagros and the nomadic culture, the sublime experience is recreated mainly in the form of themes of death, separation, the grandeur of the mountains and the glory of tribal love, and in contrast, the manifestations of the beautiful have found meaning in describing the delicate nature, the earthly beloved, romantic rituals and the subtleties of everyday life. This reveals a complex dialectic that exists in these songs between sublimity and suffering and beauty and love; A dialectic that not only reflects the dualistic structure of the culture of these people as part of Iranian culture, but also creates a unique aesthetic experience in which pleasure is born from suffering, and sublimity from the text of beauty.
Conclusions- The results of this study, while validating the application of Edmund Burke's theory in the context of Iranian culture, show that Bakhtiari songs go beyond local expression and, through a dynamic interaction of the sublime and the beautiful, show that Iranian local songs have the capacity to be considered as multilayered and universal texts in interdisciplinary studies of aesthetics, cultural anthropology, and comparative literature

کلیدواژه‌ها [English]

  • The sublime
  • the beautiful
  • Edmund Burke
  • Bakhtiari songs
  • Aesthetics of folk music
  • Masoud Bakhtiari

مراجع

اکبری‌گندمانی، مهرداد؛ کرمی، فرهاد (1397). تجربه کوچ و انعکاس آن در شعرهای عامیانه بختیـاری. دو ماهنامه فرهنـگ و ادبیـات عامـه، 6(21)، 25-48.
امان اللهی بهاروند، سکندر (1374). قوم لر، تهران: آگاه.
بالو، فرزاد (1399). تحلیل امر والا در غزلیات شمس و مثنوی مولانا با الهام از نظریة کانت در باب امر والا، 24(84)، 89-120.
بهمنی، سجاد؛ بندری، مهران  (1401). واکاوی آیین همیاری (هَیاری) در ترانه‌ها و سروده‌های بهمن علاءالدّین، تداوم و تغییر اجتماعی، 1(2)، 363-381.  
پوره، کاظم (1381). موسیقی و ترانه‌های بختیاری، تهران، انتشارات آنزان.  
جمشیدیان، ماندانا (1390). برزگری‌ها، ترانه‌های کار درو در جامعه بختیاری، ادبیات و زبان‌های محلی ایران زمین، 1(1)، 5-96.
حسینی‌زاده، ندا (1403). کوششی در نت‌نویسی موسیقی محلی بختیاری، پایان‌نامة کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشگاه شهید چمران، اهواز.
حسینی‌زاده، ندا (1404). بررسی محتوای شعری و ساختار موسیقیایی در ترانه‌های شادی قوم بختیاری (دوالالی)، فرهنگ و ادبیات عامه، 13(65)، 106-145.
داودی حموله، سریا (1399). موسیقی قوم بختیاری (آوا- نواهای شادی و ناشادی)، تهران: افراز.
رضایی، حمید؛ ظاهری عبدوند، ابراهیم (1395). تأثیر جنسیت بر اشعار عامة بختیاری، دوماهنامة فرهنگ و ادبیات عامه، 3(7)، 44-71.
رضایی، حمید؛ ظاهری عبدوند، ابراهیم (1398). واکاوی مؤلفه های دینی در اشعار عامیانۀ بختیاری، ادبیات و زبان های محلّی ایران زمین، 5(3)، 113-130.
شمیسا، سیروس (1382). سبک‌شناسی شعر، تهران: فردوس.
طایی‌سمیرمی، حاتم؛ تجلی‌اردکانی، اطهر و علیزاده، علی (1399). نوستالژی دوران حماسی در شعر بختیاری، ادبیات و زبانهای محلّـی ایـران زمین، 6(3)، 11-129.
قادری، الیاس؛ قنبری عدیوی، عباس و عبدالهی، مجتبی (1398). نقش و جایگاه زنان در ترانه‌های بختیاری، ادبیات و زبان‌های محلـی ایـران زمین، 5(2)، 83-67 .
قنبری عدیوی، عباس (1390). گونة ترانه در ادبیات عامة بختیاری، فصلنامة ادبیات و زبان‌های محلی ایران، 1(1)، 149- 175.
کریمی نورالدّین‌وند کیارسی، روح‌االله؛ رضایی، حمید و درودگریان، فرهاد (1399، الف). تحلیل محتوایی اشعار صیّادی در فرهنگ بختیاری. دوماهنامة فرهنـگ و ادبیات عامّه، 8(31)، 157-182.
کریمی نورالدین‌وند کیارسی، روح الله . (1399). طبقه‌بندی و تحلیل گونه‌های شعر عامیانة بختیاری، رسالة دکتری تخصصی رشتة زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور مرکز تحصیلات تکمیلی تهران.
کریمی نورالدّین‌وند کیارسی، روح‌االله؛ رضایی، حمید؛ درودگریان، فرهاد. (1399، ب). نوستالژی در شعر برزگری؛ یکی از گونه‌های شعر عامة بختیاری، دوماهنامة فرهنگ و ادبیات عامه، 8(36)، 287-311.
مددی، ظهراب. (1400). واژه‌نامه زبان بختیاری، تهران: سها.
نجفی، محمد. (1401). بررسی مؤلّفه‌های پایداری در ترانه‌ها و اشعار عامیانه بختیاری، پایان‌نامة کارشناسی ارشد رشتة زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد.
Abedinifard, M. (2023), Beyond nature: Subjectivity and the musical sublime. 19th-Century Music, 47(2), 89–110. DOI: 10.1525/ncm.2023.47.2.89.  
Brady, E. (2013). The sublime in modern philosophy: Aesthetics, ethics, and nature. Cambridge University Press.
Burke, E. (2008). A philosophical enquiry into the origin of our ideas of the sublime and beautiful (A. Phillips, Ed.). Oxford University Press. (Original work published (1757)
Costello, T. M. (Ed.). (2020), The sublime: Theoretical perspectives. Cambridge University Press.
Coser, L. (1992), On maurice halbwachs. On Collective Memory.
Friedl, E. (2018). Folksongs from the mountains of Iran: Culture, poetics and everyday philosophies. I.B. Tauris.
Kant, I. (2000), Critique of the power of judgment (p. Guyer & E. Matthews, trans), Cambridge University Press.
Levinson, j. (2024), Sublime music. The Journal of Aesthetics and Art Criticism, 82(4), 367-375.
Quinton, A. (1961), Burke on the Sublime and Beautiful. Philosophy, Cambridge University Press,  36(136), 71-73.
Schimmel, A. (1975), Mystical Dimensions of Islam.
Stanyon, M. E. (2021). Resounding the sublime: Music in English and German literature and  aesthetic theory, 1670-1850. University of Pennsylvania Press.
 Stanion, M.E. (2021), Resounding the sublime: Music in English and German literature, 1670-1850.  University of Pennsylvania Press.
Titus, B. (2010), Review of Musically sublime: Indeterminacy, infinity, irresolvability by Kiene Brillenburg Wurth. Academia.edu.
 
پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران
دوره 15، شماره 2 - شماره پیاپی 28
پایگاه‌های نمایه‌کننده
اسفند 1404
صفحه 172-189

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار